بررسی امکان استفاده از منابع درآمدی پایدار برای ارائه خدمات حمل ونقل جاده ای

قسمت عمده جابجایی بار و مسافر(بیش از 80 درصد) توسط جاده صورت می گیرد. از جمله مسائل پیش رو در خصوص این شبکه، بحث نگهداری آن به منظور حفظ و ارتقاء سطح سرویس دهی و همچنین افزایش ایمنی است. نگهداری راه اصلی در کنار آزاد راه و بزرگراه، خود منابع مالی عظیمی را طلب می کند. این تأمین مالی تا کنون عمدتا بر پایة منابع بودجه ای دولت و دریافت عوارض بوده و نظام وضع عوارض نیز بیشتر با دید پرداخت یارانه پنهان به حداکثر استفاده کنندگان طراحی و اجرا شده است. همچنین بودجه اختصاصی راهداری با توجه به گسترش روز افزون این زیرساختها جوابگو نبوده و این خود منجر به ایجاد هزینه های بیشتر از طریق نابودی زیرساختها می گردد. بنابراین، چگونگی اداره زیرساخت جاده ای از نظر مالی مهم است و به دنبال آن هستیم که منابعی را طراحی کنیم که ویژگی های زیر را داشته باشد: •در میان مدت و ترجیحا بلندمدت پایدار باشد، یعنی فارغ از چرخه های اقتصاد کلان و انقباض و انبساط های بودجة دولت و سلایق سیاسی و مدیریتی تأمین شود •پیش بینی پذیر باشد، یعنی امکان پیش بینی مقدار آن برای ادوار پیش رو با در نظرگرفتن سطح متوسط و تلرانس قابل قبول وجود داشته باشد •مطمئن باشد، بدین معنی که تأمین آن در یک سطح حداقلی برای ادوار پیش رو بدون ریسک ممکن باشد •آثار منفی روانی و اقتصادی حداقلی برای افراد جامعه داشته باشد •در سطح ملی بتواند وضع موجود را در جهت رسیدن به بهینة اجتماعی و اقتصادی تغییر دهد. •راحت الوصول باشد و تأمین آن نیاز به ایجاد شرایط قانونی پیچیده یا آموزش وسیع نداشته باشد. نظام درآمدی که شرایط فوق را داشته باشد، نظام درآمد پایدار راهداری می نامیم. برای دستیابی به این مهم در دنیا تجربیاتی وجود دارد. ابزارهایی برای تأمین مالی راهداری اندیشیده و طراحی شده و به درجات مختلف در کشورها رایج شده است. این ابزارها به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم تمامی ذینعان استفاده کننده از راهها را متاثر می کند. با توجه به معیارهای برشمرده شده برای درآمد پایدار، می توان مواردی چند را برشمرد: 1-عوارض جاده 2-مالیات بر سوخت 3- عوارض بار 4- مالیات بر املاک و مستغلات در حاشیة بزرگ راه های تازه تأسیس 5- عوارض شماره گذاری خودرو به نفع راهداری 6-عوارض سالیانه خودرو 7-عوارض بیمه نامه خودروها 8- مالیات بر کالاها و خدمات واسطه در ارایه خدمات حمل ونقلی(لاستیک، روغن و...) 9-عوارض بلیت مسافران به نفع سازمان راهداری هریک از این ابزارها در مواردی از شرایط وضع شده برای درآمد پایدار نقاط قوت و در مواردی دیگر ضعف دارند. استفاده از ترکیبی از این روشها با حداقل کردن نقاط منفی و تقویت نقاط مثبت برای هر یک، از جمله موارد قابل پیگیری است. لذا اندیشیدن به نظام پایدار درآمد برای بخش حمل ونقل جاده ای کشور مستلزم بررسی همة گزینه های ممکن، شرایط استفاده از آن ها در دیگر کشورها، مزایا و معایب آن برای ایران و امکان پذیری فنی و قانونی آن است.

کلیدواژه ها:

منابع درآمدی پایدار ، بخش حمل¬ونقل جاده¬ای ، پیش نیاز های قانونی