تدوین شاخص های شهرسازی با هدف مصرف بهینه انرژی (گام اول: ارائه چارچوب و نقشه راه)

یکی از بخش­های مهم در زمینه مصرف انرژی شهرها هستند؛ بکارگیری روش­های مدیریت شهری تاثیر قابل توجهی در مصرف بهینه انرژی دارد. در ایران، در بخش ساختمان و در مقیاس تک بنا، نسبتا پیشرفت خوبی حاصل شده، اما در ذیل مباحث شهرسازی این موضوع هنوز نوپاست. لذا این پژوهش سعی دارد تا با ارائه برنامه راهبردی سلسله مراتبی (از نظر مقیاس) جهت بهینه­سازی انرژی در شهرها در مقیاس کلان (و نه صرفا طراحی شهری)، مدخلی برای مطالعات دقیق بین رشته­ای آتی فراهم آورد. در این مسیر از فرآیندی که در سازمان اسکان ملل متحد در پیش گرفته شده، الگو برداری شده است. روش پژوهش توصیفی بوده و پس از مطالعات اسنادی و بیان مفاهیم کلیدی مانند موارد استفاده از انرژی در شهرها، پایداری انرژی در شهرسازی به مرور نظریات مربوطه مشتمل بر توسعه پایدار، بوم شهرها و نوشهرسازی پرداخته شده است. در مرحله بعد برنامه­ریزی کلان در دو بخش منطقه­ای و شهری ذکر شده­اند. بخش بعدی، پس از عبور از مقیاس­های کلان، به درون شهرها وارد شده و به ساختار اصلی یا استخوان­بندی شهر می­پردازد. سپس برنامه­ریزی در سطح خرد( طراحی شهری) با تاکید بر شناخت بستر اقلیمی هر شهرتشریح شده است و در مرحله بعد تجارب جهانی مرتبط با موضوع مرور شده­اند. در این بخش بر اساس تنوع موقعیت جغرافیایی کشورها، ساختار سیاسی و نهادها ، کشورهای مالزی، استرالیا، آلمان و چین انتخاب و بررسی شده­اند. در مرحله بعد، تجارب موفق بهینه­سازی مصرف انرژی در ایران از نظر سازمان‌ها و قوانین مرتبط با مبحث انرژی و جایگاه انرژی در نظام برنامه­ریزی شهری، بررسی شده است. نتایج حاکی از وجود افتراق در برنامه­ها و نهادهای متولی بهینه­سازی مصرف انرژی در شهرهای ایران است. در گام آتی پژوهش به مفهوم­سازی و استخراج ابعاد و زیربعدهای موثر بر موضوع پرداخته شده است. ابعاد اصلی موضوع شامل بعد آموزشی، بعد مدیریت و برنامه­ریزی کلان مقیاس و بعد برنامه­ریزی و طراحی خرد مقیاس هستند. مجموعه مولفه­ها و ابعاد و زیربعدهای مذکور می­تواند در قالب یک چارچوب و نقشه راه یا به عبارتی یک برنامه راهبردی انرژی پایدار شهری مطرح گردد؛ که البته برای هر شهر با توجه به خصوصیات اقلیمی، جمعیتی و اندازه شهر، نقش شهر، فرم شهر (برای غیر از شهرهای جدید) نیازمند مطالعات تفصیلی و موردی است. در نهایت نیز راهبردهای پیشنهادی پژوهش در سه بعد آموزشی، بعد مدیریت و برنامه­ریزی کلان مقیاس و بعد برنامه­ریزی و طراحی خرد مقیاس، ارائه شده­اند.

کلیدواژه ها:

چارچوب ، برنامه ریزی راهبردی ، بهینه¬سازی مصرف انرژی ، شهر ، مقیاس برنامه¬¬ریزی