طرح تحقیقاتی امکان ‏سنجی و ارایه نقشه راه برای تأسیس نهادهای ضمانتی در دو حوزه مسکن و تسهیلات رهنی

هدف پروژه‌ی پژوهشی حاضر، بررسی ضرورت راه‌اندازی و امکان تلفیق دو نهاد ضمانت تسهیلات رهنی و ضمانت ساخت در حوزه‌ی مسکن است. نهادسازی به‌منظور بهبود عملکرد و توسعه‌ی پایدار بخش مسکن یکی از راهبرد‌های اصلی وزارت راه‌وشهرسازی است. رفع پایدار نیاز مسکن در مطالعات طرح جامع مسکن به تفصیل مورد بحث قرار گرفته و به‌طور خاص ایجاد بازارها و ابزارهای مالی مرتبط با بخش مسکن از جمله بازار ثانویه‌ی تسهیلات رهنی به‏عنوان یکی از سیاست‏های اصلی در دستور کار وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است. باتوجه به گونه‌گونی بازار مالی مسکن کشورها، نهادهای مختلفی در بازار ثانویه‌ی تسهیلات رهنی قابل شناسایی است. نهاد ضمانت تسهیلات رهنی یکی از این قبیل نهادها به‌شمار می‌رود که در اَشکال مختلف و به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات رهنی را برای اعطاکننده تسهیلات تضمین می‌کنند، و به مدیریت ریسک مؤسسات اعطاکننده‌ی تسهیلات کمک می‌نمایند. نهاد ضمانت ساخت در کشور کره جنوبی نیز یکی دیگر از نمونه‌های موفق نهادسازی در بازار مالی مسکن به‌شمار می‌رود. این نهاد با ارائه‌ی ضمانت تکمیل ساخت و انواع ضمانت‌های دیگر برای فرایندهای گوناگون ساخت و خرید مسکن، موفق شد بازار فروش و پیش‌فروش مسکن را در کره جنوبی به‌خوبی سامان دهد و مشکل مسکن آن کشور را به‌طور مناسبی حل کند. هر دو نهاد ضمانت ساخت و ضمانت تسهیلات رهنی ماهیت و کارکردی ضمانتی دارند. از آن‌جا که کشور ما فاقد هردوی این نهادها است یکی از مسیرهای ممکن برای پیش‌برد ایجاد این نهادها بررسی امکان تجمیع فعالیت‌های این دو نهاد در قالب یک نهاد ضمانتی در کشور است. لازمه‌ی پاسخ‌دادن به امکان و چگونگی ایجاد چنین نهادهایی به‌شکل واحد یا مجزا، بررسی دقیق نیازمندی‌های هر یک از این دو نهاد و وفق‌پذیری و مزایا و معایب ادغام این مسؤولیت‌ها در قالب یک نهاد، و تطبیق این موارد با شرایط موجود ایران است. برهمین اساس طرح پژوهشی حاضر برآن است تا نقشه‌ی راه توسعه‌ی نهادهای ضمانتی را در این حوزه ترسیم نماید. گزارش مشتمل بر پنج فصل است. در فصل یکم به زمینه‌های شکل‌گیری بحث ضمانت تسهیلات و ضمانت پیش‌فروش و دلایل ضرورت آن اشاره می‌شود. در فصل دوم بازار مالی مسکن چند کشورِ نمونه مورد برسی قرار می‌گیرد. به‌طور خاص در این فصل، نهادهای متولی ضمانت تسهیلات رهنی -و روابط میان این نهادها با سایر نهادهای اصلی بازار مالی مسکن- در کشورهای ایالات متحده آمریکا، فرانسه و مالزی، به‌‌همراه بازار مالی مسکن و نهاد تضمین تکمیل ساخت کشور کره جنوبی مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین براساس نیاز سایر بخش‌های گزارش، بازار مالی مسکن در کشورهای کانادا، هلند و استرالیا به‌طور خلاصه‌تر مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل سوم سازوکار، مدل تجاری، مدیریت ریسک و فرایندهای عملیاتیِ فردی‌مک، فنی‌می و جینی‌می در ایالات متحده، کاگاماس مالزی، کِرِدی‌لوژمونِ فرانسه و شرکت ضمانتی شهری و مسکن کره مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل چهارم، به امکان‌سنجی شرایط ایران برای راه‌اندازی نهادهای ضمانتی در حوزه‌ی مسکن می‌پردازد. و در نهایت، فصل پنجم، نقشه‌ی راهی برای توسعه‌ی نهادهای ضمانتی در حوزه‌ی تسهیلات رهنی در کشور پیشنهاد می‌کند.