امکان سنجی انتقال آب بین حوضه‌ای از تونل البرز به دامنة جنوبی رشته کوه البرز

در این گزارش به مطالعه و بررسی امکان سنجی انتقال آب از دامنة شمالی رشته کوه البرز (حوضة آبریز رودخانة چالوس) به دامنة جنوبی رشته کوه البرز (حوضة آبریز رودخانة کرج)، از طریق تونل ترابری البرز واقع در بزرگراه تهران- شمال، پرداخته شده است. در این راستا اطلاعات متنوعی از جمله وضعیت دبی آب ورودی به تونل البرز، حوضة آب زیرزمینی تونل البرز بر طبق شواهد هیدروژئولوژیک محلی، تاثیر حفر تونل بر دبی آب در جریانات سطحی واقع در دهانة شمالی تونل البرز (رودخانة دونا، رودخانة کندوان- لن، و سایر جویبارهای محلی)، برآورد کمّی دبی قابل انتقال به دامنة جنوبی از طریق تونل البرز، عوامل آلوده کنندة آب در رودخانه‌های گفته شده، طرحهای آبی در دست اجرا در حوضة آبریز رودخانة چالوس (طرح نیروگاه سیکل ترکیبی سیاه بیشه و طرح انتقال آب سراسری در استان مازندران)، هزینة تامین آب در سد کرج، ارزش استراتژیک آب در حال و آینده در منطقة خاورمیانه و مشکلات پیش‌روی کشورهای منطقه خصوصاً در مورد آبهای مرزی و مشترک، روشهای انتقال آب به دامنة جنوبی رشته کوه البرز از طریق تونل البرز و برآورد هزینه‌های اجرایی اجزای اصلی آن، جمع‌آوری و تحلیل گردیده است. در نهایت، با توجه به جمیع اطلاعات و مدارک بدست آمده در موارد گفته شدة بالا، به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری در خصوص امکان سنجی انتقال آب از طریق تونل البرز پرداخته شده و اینکه آیا این انتقال آب از دیدگاه فنی و اقتصادی توجیه‌پذیر می‌باشد و یا خیر. اهم نتایج حاصل از این مطالعات را می‌توان به شرح زیر بیان کرد: ـ آب زیرزمینی ورودی به تونل البرز در دبی حدوداً 5/0 متر مکعب بر ثانیه به پایداری نسبی رسیده است. ـ حوضة آبریز آب زیرزمینی تونل البرز در حدود 3/20 کیلومتر مربع برآورد شده است که در ارتفاعات کوههای سرخاس و خاکک و بخشی از کوه کندوان واقع است. ـ تاثیر حفر تونل البرز بر هیدروژئولوژی و هیدرولوژی دامنة شمالی رشته کوه البرز در محدودة منطقه مورد مطالعه در خشکی و کم آبی بعضی از چشمه‌های دامنة غربی کوههای سرخاس و خاکک، و کم‌آبی رودخانة کندوان- لن خلاصه می‌شود. ـ تاثیرات اجتماعی- اقتصادی حفر تونل البرز بر دامنة شمالی محدود بوده و شامل آسیب رسانی تامین آب تعدادی مزرعة کوچک (در حد چند هکتار) و یک واحد دامداری، می‌باشد. هر چند که کشت و کار در چند هکتار از مزارع این منطقه متوقف شده ولی بعضی از این واحدهای کوچک و محلی، در حال حاضر مشکل تامین آب خود را از منابع جانبی (بخصوص چشمه‌های دامنة کوههای غربی رودخانة کندوان- لن)، کم و بیش حل کرده‌اند. ـ توجه به این نکته ضروری است که بر طبق طرح اجرایی تونل البرز، پوشش بتنی در این تونل اجرا خواهد شد که در نتیجه از بخش قابل ملاحظه‌ای از آب زیرزمینی نشتی به تونل، کاسته خواهد شد. ـ ارزیابی‌های اولیه نشانگر آنست که پتانسیل انتقال حدوداً 1 متر مکعب آب در ثانیه، از رودخانة دونا و جویبار شرقی دهانة شمالی تونل، وجود دارد. ـ تاثیر انتقال آب از تونل البرز بر دامنة جنوبی در حوضة آبریز رودخانة کرج را، مستقل از تاثیرات منفی آن بر دامنة شمالی، می‌توان مثبت ارزیابی کرد چرا که موجب افزایش توان دسترسی به آب در دامنة جنوبی خواهد شد (هرچند این بدان معنا نخواهد بود که لزوماً این انتقال توجیه پذیر تلقی می‌شود). ـ تاثیر انتقال آب از تونل البرز به دامنة جنوبی بر فعالیتهای اقتصادی دامنة شمالی منفی ارزیابی می‌شود چرا که موجب اخلال در دستیابی به اهداف طرح ملی نیروگاه سیکل ترکیبی سیاه بیشه، و طرح استانی کانال سراسری انتقال آب در حاشیة دریای مازندران، خواهد شد. لازم به ذکر است که از اهداف طرح استانی مذکور، انتقال آب مازاد رودخانة چالوس به دشت هراز و در نتیجه صرفه جویی در آب مصرفی از سد لار، و نهایتاً انتقال آب صرفه جویی شدة سد لار از طریق تونل تلو به دامنة جنوبی البرز (در حوضة آبریز سد لتیان)، جهت انتقال به تهران، می‌باشد. ـ در صورت انتقال آب از رودخانة دونا در محل دهانة شمالی تونل البرز به دامنة جنوبی البرز، آلودگی آب این رودخانه خصوصاً طی ماههای خرداد تا شهریور (که فعالیتهای انسانی، دامی و کشاورزی در روستای دونا در حداکثر خود قرار دارد)، بایستی مد نظر قرار گیرد. همچنین آب زهکشی شده از تونل 4/6 کیلومتری البرز در زمان بهره‌برداری، بواسطة تردد خودروها و ایجاد انواع آلاینده‌های آلی (نفتی) ناشی از این تردد، شدیداً آلوده خواهد بود که شاید این امر منجر به اجبار در صرف‌نظر نمودن از آب خروجی از تونل شود. در یک جمع‌بندی کلی و نگرش جامع به بحث انتقال آب از تونل البرز به دامنة جنوبی البرز و پاسخ به این سئوال که آیا این انتقال می‌تواند از دیدگاه فنی و اقتصادی توجیه‌پذیر باشد و یا خیر، پاسخ منفی بنظر می‌رسد.

کلیدواژه ها:

امکان سنجی ، تونل ، حوض