مطالعات لرزه زمین ساخت و برآورد خطر زمین لرزه در گستره استان سمنان

"مطالعات لرزه‌ زمینساخت و برآورد خطر زمین‌لرزه در استان سمنان انجام گرفته است. هدف از این مطالعه، بررسی پهنه‌بندی به منظور تأمین داده‌های پایه جهت برنامه‌ریزی‌های کلان مناطق شهری استان است. پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه در شبکه‌های به ابعاد سلولی 1/0×1/0 درجه انجام گرفته که دربرگیرنده افزون بر 1800 سلول است و گستره های به ابعاد تقریبی 250×400 کیلومترمربع را شامل می‌شود. با توجه به ابعاد جغرافیایی وسیع منطقه و حدود دقت مورد نیاز در این مطالعه، برپایه داده‌های زمینشناختی گستره استان و سایر منابع در دسترس، شرایط ساختگاهی گستره مورد نظر استخراج شده و مهمترین ساختارهای زمینساختی شناسایی و تشریح شده‌اند. بررسی داده‌های زمینساختی و نیز فعالیت لرزه‌خیزی پهنه استان سمنان در سده بیستم و سده‌های پیش از آن نشان می‌دهد که بخش‌های شمالی استان پیش از این بر اثر رویداد زمین‌لرزه‌های نیرومند (که بزرگترین آنها برپایه اطلاعات به دست آمده، زمین‌لرزه سترگ سال 856 میلادی کومس با بزرگای برآورد شده Ms 7.9 بوده است) بارها لرزیده و سبب ویرانی‌های گسترده‌ای شده است. علاوه بر این، کنشگری گسل بنیادی ترود که در بخش‌های میانی استان قرار دارد، رویداد چند زمین‌لرزه نیرومند را به همراه داشته است. مطالعات انجام شده نشان می‌دهند که گرچه بخشی از گسل بنیادی درونه از بخش جنوب خاوری استان می‌گذرد ولی هیچگونه داده لرزه‌ای در سده بیستم و سده‌های پیش از آن کنشگری این ساختار بنیادی دست کم در گستره طرح در اختیار نیست، هر چند این نکته با توجه به تنک جمعیت‌بودن پهنه کویر لزوماً به معنای عدم جنبش لرزه‌ای این گسل به شمار نمی‌رود. برپایه داده‌های به دست آمده از شبکه شتابنگاری کشور (مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن)، بیشینه شتاب خام ثبت شده در پهنه استان، از زمان نصب تجهیزات شتابنگاری، 465/0 بوده که در خلال زمین‌لرزه نه چندان نیرومند 3 نوامبر سال 1997 (mb 4.8) در ایستگاه تزره به ثبت رسیده است. داده‌های خام زمین‌لرزه به منظور آنالیز خطر، پالایش و پردازش شده‌اند و پارامترهای لرزه‌خیزی و برای استان‌های لرزه زمینساخت پیرامون استان به روش تخمین احتمال بیشینه برآورد گردیده‌اند. بخش مهمی از گستره استان سمنان در استان لرزه زمینساخت ایران مرکزی قرار داشته، ولی بخش‌های شمالی آن در پهنه البرز و کپه‌داغ قرار دارد. بدین ترتیب، منحنی تکرار (Recurrence Curve) زمین‌لرزه در استان‌های فوق تهیه و ارائه گردیده است. با توجه به شرایط ساختگاهی و چشمه‌های لرزه‌ای معرفی شده، پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه در گستره استان انجام گرفته است. برپایه نتایج به دست آمده و در سازگاری با فعالیت لرزه‌خیزی کنونی پهنه استان سمنان، بخش‌های شمالی استان از خطر بالای زمین‌لرزه برخوردارند. از جمله شهرهایی که در پهنه با خطر خیلی‌زیاد (شتاب افقی پایه بیش از g3/0) قرار دارند می‌توان مجن، تزره، خواجه و کلاریز را نام برد. شهرهای شاهرود، بسطام، ایوانکی و آهوانه در پهنه با خطر نسبی زیادی قرار دارند. پهنه با خطر نسبی متوسط در برگیرنده شهرهایی چون دامغان و لاهرود بوده و شهر سمنان در پهنه با خطر نسبی کم قرار دارد. این نتایج با مقایسه با نقشه گسل‌های جوان و توانمند گستره استان سازگار است. "

کلیدواژه ها:

پیش بینی ، گسل ها ، لرزه زمین ساخت ، زمین لرزه ، زمین شناسی ساختمانی ، لرزه خیزی ، داده های شتابنگاری ، سمنان