طرح تحقیقاتی تدوین ضوابط معیارهای ساماندهی حاشیه رودخانه های دایمی درون شهری

ایران کشوری است کوهستانی کم باران و در نتیجه کم آب، با بیابان های گرم و خشک و کویری. سه طرفش کوه های بلند و مرکز آن، کویر با آب و هوای گرم قرار دارد. هلالی از کوه ها، دایره وار کویر را در برگرفته و غالب شهرهای بزرگ کشور در مرز این دو فضا قرار گرفته اند. تاریخ چند هزار ساله کشور ما، سراسر، مبارزه با مشکلات طبیعی ناشی از کم آبی، خشکسالی و مقابله با سیلاب های کوهستانی بوده است. مردم ایران تجربیات بدیعی در نحوه برخورد با آب و گیاه دارند. ایرانیان در مورد آب های زیرزمین، جویبارها، چشمه ها و آب های فصلی و غیره روش هایی را ابداع کرده اند که با کمترین مصرف آب، حداکثر فضای سبز را به وجود آورند. نیاکان ما با اتکا به تجربیات چند هزار ساله، غالب شهرها و سکونتگاه ها را در محل هایی انتخاب کرده اند که بتوانند از آب ارتفاعات و دره های موجود برای تداوم پایدار حیات شهر به بهترین نحو بهره گیرند. حفر قنات و هدایت آب دره ها از جمله اشکال بهره برداری از آب این منابع بوده است. نگاهی به موقعیت و ساختار شهرهای پیرامون کویر، گویای این نکته است. پیشینیان ما به تجربه دریافته بودند که وجود آب سالم و روان و باغ هایی که میوه آن سلامتی و شادابی مردم را تامین کند، از عوامل مهم ایجاد زندگی سالم در هر شهر است. با چنین تصوری بوده است که بیش از 200 شهر کشور در کنار کوهپایه و در مسیر دره های منشعب از آنها شکل گرفته اند. دره های شهری و باغ های آنها همواره یکی از مهم ترین عناصر پیوند انسان، شهر و طبیعت بوده و پایداری توسعه شهرها را نیز تضمین کرده اند. اهداف پژوهش: حفاظت از کریدور اکولوژیک برای گیاهان و جانوران آبزی محیط رودخانه، جلوگیری از آلودگی های محیط زیست به لحاظ صوتی، بصری، آب، هوا، خاک و غیره، ایجاد رونق در فعالیت های اجتماعی متناسب با پیرامون رودخانه ها، تقویت اقتصاد شهری با بهره گیری از مباحث شهرسازانه در ساماندهی محیط پیرامون رودخانه ها، ساماندهی حرکت های سواره و پیاده و حل مشکلات ترافیکی مربوط در محیط رودخانه ها و دستیابی به مولفه های کیفی مورد نیاز برای یک فضای مطلوب شهری در حاشیه رودخانه ها (از جمله امنیت، ایجاد نظم و وسعت بهتر و بیشتر، ایجاد آرامش، نزدیکی مردم به طبیعت و ...). نتایج مورد انتظار از پژوهش: مهم ترین حاصل این تحقیق تهیه ضوابط و معیارهای (فضایی – عملکردی- کالبدی) برای ساماندهی فضاهای شهری حاشیه و بستر رودخانه های دایمی و فصلی درون شهری در سطوح مختلف ملی تا محلی به عنوان پیش نویس مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران می باشد. نتایج دیگری نیز از این پژوهش حاصل خواهد شد که به طور خلاصه در زیر می‎آید: معرفی معیارهایی برای گونه شناسی رودخانه های شهری در چارچوب موضوع پژوهش، معرفی معیارهایی جهت ایجاد فضاهای مطلوب شهری با استفاده از کریدورهای مطلوب فضایی، نقاط مکث، دسترسی مناسب، تراکم بهینه فعالیت ها، منطر زیبا و .. که از شرایط فضای مطلوب شهری هستند، شناخت نقش محیط فراگیر حاشیه و بستر رودخانه های درون شهری در ارتقا توسعه پایدار شهرها، شناخت انواع رویکردهای ساماندهی و مداخله برای ارتقا کیفیت محیطی حاشیه و بستر رودخانه های درون‎شهری، شناخت عوامل موثر بر رونق بخشی اجتماعی و اقتصادی رودخانه های درون شهری، تعیین و تدوین انواع ضوابط کالبدی، کارکردی و فضایی و محیط زیستی از دیدگاه برنامه ریزی و طراحی شهری برای محیط رودخانه های درون شهری، تعیین حریم های ایمنی، بهداشتی و ارایه اصول لازم الاجرا برای سیما و منظر شهری و ...تعیین ضوابط خاص، با توجه به زمینه و مکان خاص.