تدوین معیارها و دستور العمل ها و راهکارهای مشارکت مردمی و نهادهای مختلف در نظارت بر تهیه طرح های محلی ، ناحیه ای و جامع شهری با نگاهی به تجربیات جهانی (نمونه موردی تدوین ضوابط طراحی واحد های مسکونی بم)

در زمستان سال1382 خاطره‏ تلخی برای ملت ایران پدید آمد، عده زیادی از مردم بم قربانی زمین‏لرزه و بر جای ماندگان، داغدار عزیزانشان شدند. ضعف ساختمان‏ها در برابر پدیده زمین‏لرزه طی سال‏های گذشته خسارات جانی و مالی فراوانی به کشور وارد نموده است. نیاز اساسی احساس امنیت، جلوگیری از مرگ انسان‏های بی‏گناه و جلوگیری از اتلاف سرمایه‏های ملی، همه ضرورت‏های ساخت‏وساز ایمن در پهنه‏ زمینِ ‏لرزه‏خیز کشورمان است. همزمان با تلاش مردم و مسئولان کشور برای اسکان موقت مردم بم و مرهم نهادن بر زخم‏های داغدیدگان فاجعه‏ح زلزله، شورای معماری بم در معاونت معماری و شهرسازی وزارت مسکن و شهرسازی در جهت سامان بخشیدن به طرح‏های معماری برای بازسازی بم تشکیل گردید. یکی از اهداف این شورا، «تدوین ضوابط راهنمای طراحی» برای استفاده‏ح مهندسان مشاور مستقر در بم بود. برای دستیابی به ضوابط، شناخت شرایط اقلیمی، اجتماعی و سنت ساخت در باغ‏شهر بم، ضروری بود. لذا در این پژوهش مطالعه در زمینه‏های مورد نیاز انجام گردیده است. اهداف پژوهش: هدف کلی از تدوین ضوابط برای طراحی خانه‏باغ‏های بم، در درجه‏ نخست حفظ و تقویت هویت معماری شهر بم پس از زلزله است. لذا روش تحقیق بر مبنای شناخت ویژگی‏های شهر بم از طریق برداشت میدانی، با دید گونه‏شناسی و نشانه‏شناسی خانه‏ها و شناخت فرهنگ سکونت از طریق مصاحبه و پرکردن پرسشنامه و مطالعات کتابخانه‏ای و مقایسه با سایر شهرها و... است. هدف از گونه‏شناسی خانه‏باغ‏های بم، کشف و بکارگیری درس‏های احتمالی است که این خانه‏ها به لحاظ کارکردی، مفهومی و فضایی می‏توانند برای طراحی دوباره در این شهر داشته باشند. نتایج و دستاوردها: یکی از حلقه‏های واسط در برقراری ارتباط بین برنامه‏ریزی کلان و طراحی در مقیاس معماری، تدوین آیین‏نامه‏های ساختمانی (Building Code) و ضوابط راهنمای طراحی (Design Guide Line) است. آیین‏نامه‏ها و ضوابط طراحی می‏توانند در یافتن الگوهای طراحی مناسب مسکن و پاسخگویی به اهداف کلان برنامه‏ریزی، بستر مناسبی را فراهم آورند. ضوابط راهنمای طراحی از جهت چگونگی استفاده به «ضوابط» و «توصیه‏ها» تقسیم شده‏اند. ضوابط تدوین‏شده در چهار بخش عملکرد-کاربرد فضا، ساخت-کالبد، هویت-فرهنگ و طبیعت-اقلیم دسته‏بندی شده‏اند. در هر بخش مباحث اساسی شکل‏دهنده به ساختمان و فرایند طراحی به صورت توصیه‏ها و یا ضوابط طراحی عنوان گردیده است. در بخش عملکرد-کاربرد فضا با توجه به الگوی سکونت عناصر خانه‏باغ در سه مقیاس کلان، میانی و خرد معرفی شده، سپس برای هر کدام ضوابط لازم ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

باغ ، جامع ، خانه ، خانه باغ ، ضوابط ، طراحی ، طرح ، قنات ، کوچه باغ ، مشارکت ، نظارت