اصول و معیارهای ساماندهی و ضوابط و مقررات سیمای شهری

به اعتقاد عموم صاحب نظران، سیمای شهر ایرانی طی چند دهه اخیر دچار نابسامانی و بی هویتی گردیده است. این واقعیت باعث گردیده که سازمان های اجرایی به طور جدی به ضرورت ساماندهی سیمای شهر ایرانی توجه خاصی مبذول دارند. سیمای شهری را می توان از سه جنبه مورد بررسی قرار داد: به لحاظ دو بعدی (نماهای شهری)، به لحاظ سه بعدی (به خصوص احجام ساختمانی متاثر از تراکم و سطوح پوشش زمین و به لحاظ چهاربعدی (کاربری ها به لحاظ نمایانی عملکردها و تاثیرات رفتاری مردم ناشی از کاربری ها بر سیمای شهر). این پژوهش به سیمای دو بعدی شهر به لحاظ نماهای خیابان ها تاکید دارد. موضوع سامان دهی نماهای شهری -که به ضرورت اتمام نماسازی به منظور کسب پایان کار بر اهمیت آن تاکید گردیده- را می توان از دو جنبه مورد بررسی قرار داد. در یک دیدگاه، متخصصان نظر کارشناسی خود را در خصوص نماهای مطلوب، بر این ابراز داشته و از این طریق به تدوین اصول و ضوابط ساماندهی نماهای شهری می پردازند. در این دیدگاه صاحبان فن و متخصصین، نظر نهایی و قطعی را ابراز داشته و تصمیم گیری ها و تدوین ضوابط بر این مبنا انجام می گیرد. بدین ترتیب نوعی فن سالاری در این دیدگاه ملحوظ می باشد. در دیدگاه دوم اصول و ضوابط نه بر اساس نظر متخصصین و صاحبان فنون، بلکه با ارجاع به حساسیت های خاص و علایق ویژه مردم و نحوه ادراک و دریافت آنان از محیط تدوین می گردد. این دیدگاه مستلزم کار با مردم و شناخت آرا و نظریات آنان است و از آنجا که به ارزش های مورد نظر استفاده کنندگان و نیازهای روحی آنان (اعم از ادراکی و احساسی) توجه دارد، به اصول مردم سالاری نزدیک تر است. اهداف پژوهش: بررسی سیمای شهری و کیفیت آن تنها از بعد کالبدی کافی نیست و اشاره به موضوع زیبایی شناسی نیز تنها به سطح و بعد کالبدی محدود نمی باشد. کیفیت سیمای شهر نه تنها در سطوح خوانایی و راهیابی شهری بلکه در سطوح برتر زیبایی شناسی نیز حایز اهمیت است. آنچه که در این بررسی اهمیت خاصی می یابد، کیفیت کالبدی سیمای شهری در ابعاد عملکردی و نمادین محیط شهری است که خود از مقولات زیبایی شناسی محسوب می گردد. خوانایی و راهیابی، زیبایی و تناسب و بالاخره تداعی معانی عالی و ایجاد احساس مثبت و رابطه عاطفی با محیط از ابعاد مهم و لایه های مترتب بر سیمای کالبدی شهر است. نتایج و دستاوردها: نتایج تحلیل های رگرسیونی نشان می دهد که بیشترین تاثیر بر مطلوبیت کلی را میزان سرزندگی یا بعد احساسی محیط داشته و در مرحله بعدی میزان وحدت بصری سیمای شهری در ایجاد مطلوبیت موثر بوده است. خاطره انگیزی و تداعی تاریخی از کمترین درجه اهمیت برخودار بوده و در سومین رتبه قرار داشته است. در راستای اجرایی نمودن طرح راهکارهای زیر پیشنهاد شده است: سطوح اسناد و راهنماهای طراحی شهری، سیاست های کنترل توسعه و کنترل های زیبا شناسانه، انواع سیاست های کنترل طراحی شهری، سطوح سیاست های کنترل طراحی شهری، نظارت اجتماعی، فرهنگ سازی.

کلیدواژه ها:

روان شناسی محیطی ، زیبایی شناسی محیط شهری ، ساماندهی ، سیمای جداره ها ، سیمای شهری ، ضوابط ، طراحی شهری ، کیفیت کالبدی شهر ، محیط شهری ، مقررات ، نماهای شهری