بررسی تطبیقی تشکیلات اداری و اجرایی و تحلیل راه کارهای مالی در برنامه ریزی توسعه شهری

در چند دهه اخیر، مدیریت توسعه شهری در ایران، به‏طور فزاینده‏ای با چالش‏های فراوانی رو‏به‏رو بوذه است که ناشی از عوامل گوناگون اقتصادی اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اجرایی و حقوقی متعدد است. بدیهی است که یکی از مسائلی که بر ابعاد مشکلات و معضلات حاضر افزوده، رشد و توسعه سریع و شتاب‏زده و غالبا بی‏رویه شهرها به واسطه رشد سریع جمعیت شهری و افزایش روز افزون نیروهای عامل توسعه در غیاب سابقه کافی در زمینه مدیریت و برنامه‏ریزی هماهنگ و منسجم بوده است. بدیهی است، نبود سوابق کافی در اعمال روش‏های مدیریت و برنامه‏ریزی هماهنگ و منسجم در زمینه توسعه شهری و همچنین عدم شناخت کافی و بهره‏گیری صحیح از نظریات و تجربیات جهانی در سطوح مختلف سیسات‏گذاری‏ها به طرز قابل توجهی بر ابعاد بحران افزوده است. در این زمینه می‏توان کاستی‏ها و مشکلات متعددی را برشمرد؛ از قبیل عدم انجام بررسی‏ها و تحقیقات کافی و جامع در هنگام برنامه‏ریزی‏ها یا طرح‏ریزی‏ها، مشخص نبودن حقوق شهری از یک طرف و مسئولیت‏ها و وظایف اداری و اجرایی نهادهای گوناگون دست‏اندرکار امور برنامه‏ریزی‏ها یا نظارت بر توسعه شهرها در سطوح ملی تا محلی از سوی دیگر، تصمیم‏گیری‏های مقطعی و موردی ناهماهنگ، موازی یا متناقض توسط نهادها و مراجع گوناگون و عدم بهره‏گیری صحیح از روش‏ها، مکانیزم‏ها و ابزارهای منطقی در امر برنامه‏ریزی، طرح‏ریزی و نظارت بر توسعه شهری و راهکارهای مالی مناسب با توجه به نظریات و تجربیات جهانی. اهداف پژوهش: این طرح تحقیقاتی، از نظر موضوع و حجم کار در واقع از دو بخش مجزا و در عین حال مکمل تشکیل شده است که اهداف مختلفی را به قرار زیر دنبال می‏کند: 1. اهداف مربوط به مباحث در زمینه بررسی تشکیلات اجرایی: بهره‏گیری از نظریات و تجربیات جهانی به روز در امر برنامه‏ریزی و هدایت توسعه شهری در ایران، افزایش کارآیی و تاثیرگذاری نظامات برنامه‏ریزی و نظارت بر توسعه شهری در جهت ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، هماهنگی بیشتر بین نظام برنامه‏ریزی شهری و نظام نظارت بر توسعه شهری، افزایش توانمندی اجرایی شهرداری‏ها و ادارات محلی مسئول در امر مدیریت توسعه، افزایش تعامل و توازن تصمیم‏گیری‏ها و اقدامات و کاهش تنش‏های بین سازمانی، بهره‏گیری از تحقیقات در جهت تسهیل دستیابی به میزان مناسب و مطلوب از تمرکززدایی در امر برنامه ریزی توسعه شهری با توجه به توان علمی و عملی شهرداری‏ها 2. اهداف مربوط به مباحث در زمینه بررسی راهکارهای مالی: تحقیق در زمینه نظریات و تجربیات جهانی در مورد بهره‏گیری از روش های‏اخذ عوارض توسعه شهری، شناخت و بررسی ویژگی‏ها، قابلیت‏ها و محدودیت‏ها و نقش روش‏های گوناگون اخذ عوارض توسعه و تبعات قانونی، حقوقی، اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی بهره‏گیری از این‏گونه عوارض و ایجاد آگاهی در زمینه نحوه محاسبه، تنظیم و تدوین عوارض، شناخت و اجرای روش‏های عملی و مطلوب تامین منابع مالی در جهت ارتقای موثرتر اقدامات برنامه‏ریزی توسعه شهرها، بهره‏گیری از نتایج تحقیقات در جهت تسهیل دستیابی به میزان مناسب‏تری از تمرکززدایی در امر برنامه‏ریزی توسعه شهری. نتایج و دستاوردهای پژوهش: از نتایج و دستاوردهای این پژوهش، ایجاد شناخت و بررسی در زمینه نحوه تنظیم و اجرا، اهداف و علل ابداع روش‏های اخذ عوارض توسعه و ابهام‏زدایی در زمینه قابلیت‏ها، محدودیت‏ها، توجیحات حقوقی و قانونی و نقش این روش به عنوان یکی از مکانیزم‏های مورد استفاده در چارچوب نظام نظارت بر توسعه شهری و همچنین توجه به تبعات ناشی از اجرای آن است. با این وجود، به منظور ایجاد بستری منطقی‏تر برای درک بهتر جایگاه این روش در نظام هدایت توسعه شهری، این پژوهش، تحلیل تفصیلی این روش را در چارچوب بررسی عمومی راهکارهای مالی تعدیل منافع و خسارات ناشی از هدایت توسعه شهری یعنی، روش‏های پرداخت غرامت، اخذ حق مرغوبیت و تملک اراضی برای اهداف عمومی در کشورهای توسعه یافته، که عوارض توسعه، یکی از اینگونه مکانیزم‏ها است، صورت می‏دهد. شکل نهایی این گزارش، به صورت مجموعه‏ای در زمینه بررسی و تحلیل روش‏های مختلف مدیریت اداری و اجرایی برنامه‏ریزی توسعه شهری و روش‏های مالی مطروحه به‏ویژه روش‏های اخذ عوارض توسعه به منظور بهره‏گیری توسط ادارات، نهادها، سازمان‏ها، مراجع و افراد مسئول در امور برنامه‏ریزی، طرح‏ریزی، هدایت و مدیریت توسعه شهری، مهندسین مشاور، محققین، کارشناسان، اساتید و دانشجویان برنامه‏ریزی شهری می‏باشد.

کلیدواژه ها:

توسعه ، راه