تعریف مجموعه های شهری و تعیین شاخص های تبیین مجموعه شهری

در این پژوهش، تعاریف موجود مرتبط با مجموعه‌های شهری و نیز روش‌های تعیین و تبیین محدوده‌های مجموعه‌های شهری از دیدگاههای نظری و تجربی (تجارب دیگر کشورها و ایران) مورد بررسی قرارگرفتند. سپس تعریف مجموعه‌های شهری، روش‌های تعیین محدوده‌های مجموعه‌های شهری و شاخص‌های تبیین آن ها در ایران مشخص شدند. در انتها نیز پیش‌نویس مصوبه‌ای در مورد تعریف مجموعه های شهری و تعیین شاخص های تبیین آنها برای طرح و تصویب آن در شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تهیه گردید. در بخش اول این تحقیق، تعاریف مرتبط با مفهوم مجموعه شهری، از جمله منظومه‌‎های شهری، تجمعات شهری، شهر- منطقه ها ، نواحی کلانشهری ، مگالوپولیس ، نواحی کلانشهری گسترده، مناطق شهری چند مرکزی، مناطق ابرشهری چند مرکزی ، نظام شهری روزانه، منطقه شهری، مناطق شهری عملکردی و همچنین تعریف نواحی کلانشهری در امریکا، کانادا و برخی کشور های اروپایی مرور شده و پس از طبقه بندی آنها، تعاریفی که از آنها می توان در رسیدن به تعریفی مناسب از مجموعه های شهری در ایران بهره گرفت، خلاصه گردیدند. در مرحله بعدی ابتدا روش‌های کمی بکار برده شده برای تعیین محدوده‌های نواحی کلانشهری از جمله روش‌های مبتنی بر مدل جاذبه، روش های تحلیل جریان (روش بازار کار محلی، روش زون سفرهای کاری، و روش دسترسی) ، روش های تعیین محدوده‌های کلان‌شهری با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و سپس روش‌های تعیین محدوده‌های کلانشهری درکشور های مختلف جهان از جمله امریکا، کانادا، ژاپن و برخی کشور های اروپایی ارایه گردیدند. در بخش بعدی روش‌های بکار برده شده در تعیین محدوده‌های مجموعه‌های شهری در ایران ( برای مجموعه‌های شهری مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز) مطرح شده و سپس شاخص ها و معیار های قابل استفاده در تعیین و تبیین محدوده های مجموعه های شهری شناسایی و ارایه شدند. نتایج و دستاوردها: نتیجه و دستاورد این تحقیق در قالب پیش نویس مصوبه ای برای شورایعالی شهر سازی و معماری ایران در مورد تعریف مجموعه های شهری و تعیین شاخص های تبیین آنها، تهیه شده است. در این مصوبه تعاریفی از مجموعه شهری، کلانشهر مجموعه شهری، شهر مرکزی، شهر های پیرامونی، یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی آمده و نیز نحوۀ محاسبۀ ضریب مکانی صنعت، ضریب مکانی خدمات و ضریب عملکردی مجموعه شهری آورده شده است.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، شاخص ، شهرنشینی ، کشورهای توسعه یابنده ، کشورهای توسعه یافته