اندازه شهر (City Size)

در مطالعات شهری عمده ترین مقیاسی که مورد استفاده قرار می گیرد، جمعیت است. مقیاس و یا اندازه شهر اغلب با تعداد افرادی که در محدوده معینی زندگی می کنند، سنجیده می شود. لیکن، محققین شهری شاخص های دیگری از قبیل تعداد نیروی انسانی فعال شهر، تعداد خانوار، میزان ارزش افزوده در محدوده در طی فرایند تولید و غیره را استفاده می نمایند. برای مطالعات شهری مسیله اندازه بهینه شهر از اهمیتی اساسی برخوردار بوده، به اشکال مختلفی در موضوعات دیگر از جمله برنامه ریزی شهرهای جدید، محدود کردن رشد شهرهای موجود، بازسازی شهرهای ویران شده و یا رو به زوال رفته، پراکنش شهر به عنوان دفاعی غیر نظامی، عدم تمرکز جمعیت شهری و نیز کنترل مکان های صنعتی، منعکس می شود. این موضوعات به نوبه خود به مسایل گوناگون بهینه سازی مربوط می شوند. از جمله الگوی بهینه شهرها با اندازه های گوناگون، اندازه بهینه یک شهر اصلی به عنوان مرکز خدماتی برای مناطق پیرامونی خود، اندازه بهینه واحدهای مسکونی و اندازه بهینه شهری به خصوص شهرهایی از نوع ویژه. در حالی که با نگاهی گذرا راه حل موضوعات فوق آسان به نظر می رسد، لیکن تناقض و پیچیدگی بسیاری در ارتباط با مقیاس بهینه چنین پدیده هایی وجود دارد. افزایش جمعیت شهری در جهان و به ویژه در کشورهای در حال توسعه، علی رغم اعتقاد بسیاری از محققین مبنی بر اینکه این افزایش جمعیت شهری با رشد و توسعه اقتصادی همراه بوده است، مسایل و مشکلات عدیده ای را از جمله تمرکز بیش از حد جمعیت و فعالیت در کلان شهرها، توسعه ناموزون، افزایش تفاوت ها و نابرابری های منطقه ای نیز در بر داشته است. اهداف پژوهش: هدف از انجام این مطالعه بررسی متون، نظریات و تجارب موجود در زمینه اندازه شهر و مباحث مرتبط با آن، انطباق این مطالب با شرایط ایران و استنتاج اصولی است که بتواند در سیاستگذاری های توسعه فضایی سکونتگاه ها در سطوح ملی و منطقه ای مورد استفاده قرار گیرد. اهداف مشخص این تحقق به شرح زیر بیان می شود: بررسی تیوری های اندازه بهینه شهر و تجارب کشورها در این زمینه، بررسی نظام شهری، پدیده نخست شهری و ارتباط آن با مفهوم اندازه شهر، بررسی ملاحظات اقتصادی و ارتباط آن با اندازه شهر، بررسی ملاحظات اجتماعی و ارتباط آن با اندازه شهر، بررسی ملاحظات زیست محیطی و ارتباط آن با اندازه شهر، بررسی ملاحظات مدیریت شهری و ارتباط آن با اندازه شهر و انطباق نتایج و جمع بندی بررسی های فوق با شرایط ایران و تدوین سیاست های توسعه فضایی سکونتگاه ها در سطوح ملی و منطقه ای. نتایج و دستاوردها: نتیجه این مطالعه از بررسی متون، نظریات و تجارب موجود در زمینه اندازه شهر و مباحث مرتبط با آن، استنتاج و تدوین سیاست ها و راهبردهای توسعه فضایی سکونتگاه ها در سطوح ملی و منطقه ای و در ارتباط با اندازه شهر است. با بررسی و مروری بر نظرات و الگوهای ارایه شده در زمینه نظام شهری، این نظریه ها در سه زمینه زیر طبقه بندی و ارایه شده اند: نظریه های فضایی نظام شهری، الگوهای ریاضی نظام شهری و نظریه ها و الگوهای مربوط به رتبه-اندازه شهری.

کلیدواژه ها:

اندازه شهر ، شهر ، شهرهای کوچک ، مدیریت شهری ، میانی و بزرگ ، نخست شهری ، نظام شهری