طبقه بندی خدمات شهری در نظام سلسله مراتبی شبکه شهری کشور

آمایش سرزمین سعی در توزیع بخردانه انسان‏ها و فعالیت‏ها در پهنه سرزمین دارد. به‏ گونه‏ای که امکان ارتقای کیفیت زیست انسان‏ها برای همه به عدل فراهم آید. در راستای این هدف، طرح آمایشی باید برای پرسش‏های زیر پاسخی درخور بیابد: توزیع انسان‏ها و فعالیت‏ها در نقاط شهری کشور چگونه است؟ چگونه خواهد بود و چگونه باید باشد؟ ظرفیت بالفعل و بالقوه نقاط شهری برای پذیرش جمعیت با توجه به هدف‏های اساسی برنامه‏های آمایشی یعنی توسعه پایدار، رفاه و عدالت و برابری چه میزان است؟ سلسله‏مراتب خدماتی شهرها، چگونه است؟ چگونه باید تحول یابد؟ پاسخگویی به این پرسش‏ها نیازمند مطالعه، بررسی و تحلیل و چگونگی شکل‏گیری شبکه و نظام شهری کشور در حال و آینده است. اهداف پژوهش: مطالعه مبانی نظری شبکه‏بندی خدماتی شهرها و بررسی تجربیات جهانی و ملی در این زمینه، بررسی نظام کنونی سلسله‏مراتب خدماتی شهرها و شناخت گرایش‏های موجود، تعیین حوزه نفوذ شهرها و سلسه‏مراتب خدمات شهری در کشور؛ گذشته حال و آینده، طبقه‏بندی خدمات شهری و مطالعه استخوان‏بندی و ساختار شهرها به منظور تعیین خدمات قابل ارائه در هریک از سطوح سلسله‏مراتبی خدماتی شهرها. نتایج و دستاوردها: گسترش شبکه‏های دسترسی واقعی و مجازی: از میان ضوابطی که برای تعیین خدمات مورد نیاز در هر سطح بایستی در نظر گرفته شوند، دو عامل جمعیت و درآمد، برونزا هستند، یعنی به طور عمده توسط متغیرهائی خارج از حیطه برنامه‏ریزی فضائی، تعیین می‏شوند. اما ضابطه فاصله، را می‏توان در برنامه‏های تأمین زیرساخت‏ها و خدمات، به عنوان ابزار سیاستی برای دستیابی به هدف‏ها به کار‏برد. تسهیل دسترسی‏ها، چه به صورت گسترش راه‏ها و وسایل حمل‏و‏نقل و چه به صورت گسترش شبکه‏های مجازی، دسترسی به شبکه‏های داخلی و خارجی کامپیوتری می‏تواند در ارائه بسیاری از خدمات در دورافتاده‏ترین نقاط کشور، سهولت بسیار ایجاد گردد و حفظ جمعیت در این نقاط را با گسترش عدالت اجتماعی، همخوان و ممکن سازد. ارائه خدمات ویژه به پهنه‏های ویژه: در سلسله‏مراتب شهری کشور، برخی شهرها، به دلیل موقعیت، ویژگی و نقش خاصی که بر عهده آنها گذارده شده است، بایستی با توجه به جمعیت حوزه نفوذ و همگام با افزایش جمعیت ثابت و توریست و غیر دائم آنها، از خدمات برتر سطوح بالاتر برخوردار شوند. این شهرها به طور عمده، مناطق آزاد و ویژه، شهرهای مرزی و گمرکی، شهرهای جدید و یا شرکت شهرها هستند. نقش دولت در ارائه خدمات: گسترش بخش خدمات، به ویژه خدمات عمومی، در سراسر کشور تا مدت‏های مدید، بر دوش دولت خواهد بود. این مسئله برای بخش خدمات در عین حال، یک امتیاز و هم یک نقص محسوب می‏شود. با توجه به عقب‏ماندگی کیفی بخش خدمات، اقدامات اساسی در جهت مشارکت هر چه بیشتر بخش خصوصی در ارائه خدمات و کاهش موانع در این راه، بایستی به عمل آید.

کلیدواژه ها:

توزیع ، توسعه ، حوزه نفوذ ، خدمات شهری ، سطح بندی ، سیاست ، طبقه بندی ، فضا ، نظام شهری