بررسی اصول شکل گیری گسترش شهرهای ایرانی در گذشته و حال

ضرورت این طرح، تدوین اصول شکل‏گیری و قواعد گسترش شهرهای ایرانی از گذشته تا کنون می‏باشد. برای این منظور، مطالعه تحولات عمومی شهرسازی از قرون گذشته تا شهرهای امروزی ضروری است. شکل شهر، همان جنبه‏های کالبدی محیط است که می‏تواند فضایی یا غیر فضایی باشد. منظور از فضایی مواردی است نظیر کیفیت محیط جغرافیایی، آنچه که به وسیله بشر ساخته و پرداخته شده و تغییرات وارد‏شده بر محیط و افراد، توزیع فضایی این عناصر و الگوهایی که در اثر چنین توزیعی پدید می‏آید و همچنین توزیع شکل اراضی، ساختمان‏ها و جاده‏ها، مردم و... و توزیع فضایی این عناصر از نظر کیفیت متفاوت آنها، همه جنبه‏های کالبدی محیط را تشکیل می‏دهند. امروزه روشن شده است که عوامل مختلف فضایی، اقتصادی، اجتماعی، فنی و فرهنگی عواملی هستند که در فرایند شکل‏گیری محیط‏های شهری مؤثرند، بنابراین، اهمیت شکل شهر به خاطر تسهیل عملکردهایی است که برای کارایی شهر ضروری است. رابطه بین شکل و عملکرد به صورت یک رابطه متقابل و متعامل می‏باشد که بر سازگاری بین این دو جهت ایجاد معنی تأکید شده است. تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی در شهرهای سنتی شکل خاصی به شهرها داده است که در شهرهای ایران به صورت مشخص عبارتند از حصار و بارو، بازار، محله‏ها و شبکه ارگانیک معابر و ریخت‏شناسی معماری ساختمان‏ها و بافت‏های ارگانیک شهری است. در عصر جدید تحت تأثیر تحولات تکنولوژیکی، عناصر تشکیل‏دهنده شکل شهر را آپارتمان‏ها، شبکه‏های ارتباطی اتومبیل‏رو، پارک‏ها و ساختمان‏های عمومی تشکیل داده و شکل شهر تا حدودی از اصول هندسی-عملکردی تبعیت می‏کند. شکل یا فرم شهر برآیند نیروهای اجتماعی-اقتصادی به صورت تصمیم‏های سیاسی، نظامی، معماری و مهندسی است به عبارت ساده‏تر شهر مصنوع دست انسانی است که به طور ارادی و آگاهانه و یا به طور خودبه‏خودی و بر حسب ضرورت های اجتماعی-اقتصادی شکل می‏گیرد. اهداف پژوهش: در این طرح، همه جوانب تحولات تاریخی معاصر ایران بررسی می‏شود و هدف اصلی این تحقیق این است که تحلیل تحولات اجتماعی و اقتصادی و سیاسی در ایران تحت عنوان فراگیر «توسعه» و اثرات آن در شالوده‏ کالبدی شهرها (توسعه‏ شهرها) و همچنین تحولات قوانین، مقررات، نظرگاه‏ها و نهادهای صدسال گذشته ایران می‏باشد. بنابراین بنیادهای اجتماعی، اقتصادی توسعه در هر دوره از دوران معاصر به عنوان زمینه تحولات شهرنشینی مورد بررسی قرار‏ گرفته و سپس انعکاس مادی و عینی یا به عبارت دیگر تجلی کالبدی آن در شهر بررسی می‏شود. هدف این مطالعه، بررسی عوامل مؤثر در تحول ساختارها و ماندگاری نظامات و مطالعه علل فروپاشی ویژگی‏ها و به ویژه‏ شناسایی علل پایداری یا دگرگونی هویت شهرهای ایرانی می باشد.

کلیدواژه ها:

گسترش شهرها