رویه‌های تأمین مالی پروژه‌های ساخت آزاد راه و راه‌آهن شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور

در دو دهه اخیر تغییرات عمده و سریعی در شیوه تأمین مالی، ساخت و بهره‌برداری از امکانات زیربنایی در راستای مشارکت هرچه بیشتر بخش خصوصی در کشورهای در حال توسعه اتفاق افتاده است. در رأس این تحولات، رشد و گسترش ساختارهای مشارکت بخش خصوصی (PPP) می‌باشد که نقش دولت را در توسعۀ زیرساخت‌ها عمدتاً به نهادی سیاست‌گذار و ناظر محدود کرده است. در فصول اول و دوم این تحقیق رویکردهای مختلف تأمین مالی شامل دولتی، شرکت-محور و پروژه-محور و همچنین ابزارهای متنوع مورد استفاده اعم از ابزارهای با ماهیت بدهی، سهام یا جبرانی در کنار منابع مربوطه تشریح شده است. هم‌اکنون، رویکرد پروژه-محور در قالب ساختارهای مختلف و متنوع مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) جایگاه ویژه‌ای در توسعۀ زیرساخت‌ها در جهان پیدا کرده است؛ لذا، مفاهیم و ساختارهای مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) که هم‌اکنون رویکرد غالب در توسعۀ زیربناها محسوب می‌شود، با تأکید بر حوزۀ جاده‌ای و ریلی تشریح شده است. در حال حاضر، رویه‌های فعلی تأمین مالی وزارت راه‌وترابری عمدتاً شامل حالت خاصی از مدل B.O.T، فاینانس و استفاده از «قانون مشارکت» می‌شود که پاسخگوی نیاز شدید بخش حمل‌ونقل به سرمایه‌های کلان نیست. ارزیابی اقتصادی و مالی پروژه‌های حمل‌ونقل از پیش‌نیازهای ضروری در انتخاب طرح‌ها و روش تأمین مالی آن‌هاست. نگرانی اصلی سرمایه‌گذاران و تأمین کنندگان مالی، توجیه مالی پروژه است و نگرانی دولت، توجیه اقتصادی-اجتماعی آن است. اگرچه معیار اصلی انتخاب پروژه‌های بالقوه برای دولت، توجیه اقتصادی-اجتماعی آن است، ولی دولت نمی‌تواند نسبت به جنبه‌های مالی آن بی تفاوت باشد، به ویژه اگر دولت بخواهد از مشارکت بخش خصوصی در توسعۀ آن بهره ببرد؛ زیرا اگر طرحی فاقد توجیه مالی باشد، سرمایه گذاران حاضر نیستند در آن سرمایه‌گذاری کنند. بنابراین، اگر طرحی دارای جاذبه‌های محدود مالی باشد اما از نظر اقتصادی-اجتماعی قابل توجه باشد، نیاز به ترتیباتی دارد تا دولت با ایجاد مشوق ها و امتیازات لازم، طرح را از نظر مالی نیز توجیه پذیر کند. آثار خارجی طرح‌‌های حمل‌ونقل همچون بهبود رشد اقتصادی، افزایش ایمنی، کاهش آلودگی منجر به تفاوت چشمگیر بین نتایج مطالعات امکان‌سنجی اقتصادی-اجتماعی و امکان‌سنجی مالی ‌در بسیاری از طرح‌های بالقوۀ حمل‌ونقل می‌شود.

کلیدواژه ها:

توسعه ، راه ، تامین مالی ، پروژه های راه و راه آهن