طرح تفکیک وظایف حاکمیتی و تصدی در هوانوردی کشوری و حمل و نقل هوایی همراه با تجدید ساختار

نمایندگان 54 کشور جهان در تاریخ 7 دسامبر 1944 در هتل استیونس شیکاگو حضور یافتند و در انتهای این نشست پیمان‌نامة حمل‌ونقل هوایی بین‌المللی که بعدها به پیمان شیکاگو معروف گردید، به امضای نمایندگان 52 کشور رسید. مطابق این پیمان‌نامه نمایندگان کشورهای حاضر موافقت خود را با تشکیل سازمانی بین‌المللی جهت تأمین امنیت و همکاری‌های بین‌المللی در زمینة حمل‌ونقل هوایی در بالاترین سطح ممکن، به منظور یکنواختی قوانین، مقررات و استانداردها و رویه‌های اجرایی اعلام نمودند. این سازمان که موقتاً با عنوان سازمان موقت هواپیمایی کشوری جهانی با شرکت 26 کشور شروع به فعالیت نمود، در سال 1947 رسماً با عنوان سازمان هواپیمایی کشوری جهانی که به اختصار ایکائو نامیده می‌شود، موجودیت یافته و اولین جلسه آن در تاریخ 6 می 1947 تشکیل و در 28 می اعضاء شورا انتخاب گردیدند. دولت ایران در سال 1327 هجری شمسی با تصویب مجلس شورای ملی وقت، رسماً به پیمان شیکاگو و در نتیجه به ایکائو پیوست. از جملة ‌اهداف اصلی ایکائو که در منشور این سازمان منعکس گردیده است، می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود: • اطمینان از رشد منظم و ایمن هواپیمائی کشوری بین‌المللی در سراسر جهان • تشویق صنعت و طراحی هواپیما برای مقاصد صلح جویانه • ترغیب توسعه خطوط هوائی، فرودگاه‌ها و تسهیلات هوانوردی برای هواپیمائی کشوری بین‌المللی • پاسخ به نیاز مردم جهان به حمل‌ونقل هوائی ایمن، منظم، کارا و با صرفه • جلوگیری از تضییع اقتصادی ناشی از رقابت زیان‌آور • حفظ حقوق دول عضو و تأمین فرصت مساوی برای اعضاء برای برقراری سرویس هوائی بین‌المللی • از بین بردن تبعیض میان کشورهای عضو • افزایش ایمنی پروازها در ناوبری بین‌المللی • ارتقاء عمومی همه ابعاد هوانوردی • تعمیم و توسعه کلیة امور پشتیبانی هواپیمائی کشوری بین‌المللی دولت‌های حاضر در مجمع عمومی ایکائو که به عنوان کشورهای متعاهد پیمان شیکاگو شناخته می‌شوند با امضای این پیمان پذیرفته‌اند که تمام مساعی خود را در زمینة اطمینان از بی‌خطری پروازها و حفظ ایمنی و امنیت پرواز در حیطة تحت حاکمیت خود به کار گیرند. به این واسطه ایکائو در زمینة کلیة امور مرتبط با هوانوردی در حیطة هر کشور، دولت آن کشور را مسئول و پاسخگوی مسایل مرتبط می‌داند که در این رابطه نیز دولت‌ها با تشکیل سازمان‌های مستقلی به عنوان سازمان هواپیمایی کشوری وظایف خود در این حیطه را به آنها محول نموده و مجرای ارتباطی ایکائو با کشورها از طریق این سازمان‌ها برقرار می‌‌باشد. از اواسط دهة 80 میلادی روند جهانی برای خصوصی‌سازی تسهیلات و امکانات تحت مالکیت دولتی در کشورهای مختلف آغاز گردید. در این بین کشور انگلستان با واگذاری بخش‌های عمده‌ای از صنایع فولاد، نیروگاه‌ها، خدمات تلفن و .. که از زمان دولت‌های سوسیالیست پس از جنگ جهانی دوم در این کشور تحت مالکیت دولت بود، به عنوان پیشرو این حوزه شناخته می‌شود. پس از آن کشورهای مختلفی در سراسر دنیا، با تبعیت از مدل انگلستان راه خصوصی‌سازی صنایع و دارائی‌های دولتی را پیمودند. پس از اینکه امواج خصوصی‌سازی بخش‌های خدماتی بسیاری را در کشورهای مختلف در نوردید، در اواخر دهة 80، سیاست گذاران توجه خود را به تغییر ساختار تصدی بخش حمل‌ونقل هوایی که تا آن زمان عمدتاً تحت مالکیت و مدیریت دولت‌ها بودند، معطوف نمودند. یکی از محرک‌های اصلی در راه این بازنگری ساختار در دهه‌های 70 و 80 میلادی را می‌توان رشد فزایندة سفرهای هوایی دانست که مقررات‌زدایی صنعت حمل‌ونقل هوایی در آمریکای شمالی و سپس در نقاط دیگری از جهان از جمله در اروپا را به همراه داشت. افزایش تقاضای مسافرت هوایی، منجر به ازدحام در فرودگاه‌ها و در نتیجه لزوم سرمایه‌گذاری برای افزاش ظرفیت و نیز بهره‌گیری از روش‌های نوآورانه برای استفادة بهینه از زیرساخت‌های موجود گردید. پس از آن تاریخ بود که دولت‌ها به منظور ارتقای کارایی و عملیات نظارتی و حاکمیتی خود به تناسب توسعة صنعت حمل‌ونقل هوایی اقدام به جداسازی بخش‌هایی از وظایف تصدی‌گرایانة سازمان‌های هواپیمایی کشوری از بدنة اجرایی آنها نموده و اینگونه مسئولیت‌ها را به سازمان‌های مستقل دیگری -که بعضاً خصوصی نیز هستند- واگذار نموده‌اند که در ادامة متن حاضر به تفصیل مورد بررسی و تحلیل قرار خواهند گرفت. به این ترتیب می‌توان یکی از مهمترین رویدادهایی که از اوایل دهه 80 میلادی در حوزه حمل‌ونقل هوایی بوقوع پیوسته را آزادسازی این صنعت از جهت تسهیل مقررات بازار و نیز شرایط ورود به بازار دانست. در حقیقت مقررات‌زدایی و آزادسازی اقتصادی سبب شد که بازار هوانوردی از یک موجودیت ایستا و بازار انحصاری به موجودیتی پویا و با تغییرات دائم تبدیل شود. در ایران (پس از انقلاب) تقریباً از اواخر دهة 60 شمسی و با پایان یافتن جنگ تحمیلی تلاش‌هایی جهت واگذاری مالکیت و تصدی دولت به بخش خصوصی و جدا نمودن وظایف حاکمیتی از وظایف تصدی‌گرایانه در بخش‌ها و صنایع مختلف آغاز گردید. این فرآیند اگر چه در تمام بخش‌ها با رویکرد واحدی دنبال نمی‌گردید، اما در طی سالیان گذشته و خصوصا با ابلاغ سیاستهای نظام برای پیاده سازی اصل 44 قانون اساسی تلاش‌های بسیاری در این راستا در صنایع مختلف انجام پذیرفته است. از آن جمله در بخش حمل‌ونقل هوایی کشور نیز تلاش‌هایی برای تفکیک وظایف حاکمیتی و تصدی‌گری انجام یافته است که برجسته‌ترین آنها تأسیس شرکت مهندسی فرودگاه‌های کشور به عنوان نهاد مسئول امور تصدی‌گری در فرودگاه‌ها در اواخر دهة 70 بوده است. به منظور تقویت حوزه مرکزی سازمان هواپیمایی کشوری در جهت اعمال حاکمیت دولت در صنعت حمل‌ونقل هوایی کشور و ارتباطات بین‌المللی و انتزاع وظایف از نوع تصدی و اجرایی از سازمان مذکور و در راستای اجرای تبصره 1 ماده 5 قانون هواپیمایی کشوری مصوب سال 1367 به سازمان هواپیمایی کشوری اجازه داده شد در زمینه‌های ایجاد و نگهداری و اداره فرودگاه‌ها راساً و یا با مشارکت بخش‌های دولتی، تعاونی

کلیدواژه ها:

طرح ، قوانین و مقررات ، هوانوردی ، تصدی گری دولت ، صنعت هوانوردی