طراحی سیستم مدیریت ایمنی در حمل و نقل هوایی

صنعت حمل و نقل هوایی به عنوان یکی از صنایعی که دارای جذابیت اقتصادی زیادی است، مورد توجه بسیاری از دولت‌ها به منظور ایجاد درآمد ملی و به طریق اولی ارایه خدمات به مردم قرار گرفته است. با توجه به جذابیت بالای این صنعت و امکان جذب سرمایه‌های بخش خصوصی به این بخش، نقش دولت در این صنعت از نقش عامل به نقش مدیریتی و حاکمیتی تغییر یافته است. در این میان سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاههای کشور به عنوان نهادهای حاکمیتی و تصدی‌گری مسئولیت قانون‌گذاری و نظارت بر اجرای فعایت‌های کلیه سازمانهای درگیر در صنعت را بر عهده دارند. تأمین ایمنی در سفرهای هوایی از ارکان اصلی صنعت حمل و نقل هوایی به شمار رفته و طراحی فرآیندهای مؤثر بر انجام پروازها، نظارت بر اجرای درست این فرآیندها و ارزیابی مخاطره پروازها، از اقدامات کلانی است که به منظور کسب اطمینان از وجود ایمنی در پروازها توسط ایکائو توصیه می‌شود. ارکان مختلف درگیر در امر ایمنی هوایی نیز، همه مسئول برقراری سطح مناسب ایمنی در پروازهای هر کشور بوده و نظارت بر دستیابی به سطح مطلوب ایمنی در هر کدام از این سازمان‌ها به گونه‌ای صورت می‌پذیرد. یکی از ابزارهای نوین برای افزایش سطح ایمنی در صنعت حمل و نقل هوایی که چارچوب آن با رویکردی سامانه‌محور به ایمنی تدوین گردیده است «سامانه مدیریت ایمنی » می‌باشد. مطابق تعریف ارائه شده، سامانه مدیریت ایمنی سامانه‌ای است که به صورت جامع، یکپارچه و سامانه محور به فرآیندهای مرتبط با ایمنی نظام بخشیده، از انجام اقدامات پیشگیرانه اطمینان حاصل می‌نماید و کلیه فرآیندهای سامانه‌‌های هوانوردی را در جهت ارتقاء سطح ایمنی هدایت می‌‌نماید. سامانه‌ مدیریت ایمنی با استفاده از مسئولیت و اختیاری که از طریق مدیریت ارشد سازمان کسب می‌‌کند، اهداف ایمنی سازمان را تعریف کرده و با استفاده از زیرسامانه‌‌های خود از جمله مدیریت مخاطره، گزارش‌دهی و مستندسازی، کلیه مخاطرات را شناسایی، ارزیابی و اولویت‌بندی می‌‌نماید. سامانه‌ پس از شناسایی و اولویت‌بندی مخاطرات، اقدامات پیشگیرانه‌ای را در راستای کاهش یا حذف مخاطره ناشی از آن‌ها تعریف و اجرا می‌نماید. در خلال این فرآیند کلیه فعالیت‌ها مستند گردیده و سوابق آن جهت پیگیری‌های لازم و بهبود وضعیت در دسترس قرارخواهد داشت. ضمناً سامانه‌ در دوره‌های متوالی و منظم، به ارزیابی نتایج پرداخته و اصلاحات لازم را برای افزایش اثربخشی و بهبود انجام می‌دهد. بدین منظور در مورد هر فعالیت، شاخصی برای اندازه‌گیری عملکرد تعریف می‌شود تا برآورد و کنترل این شاخص‌ها از نحوه عملکرد سامانه‌ اطمینان حاصل گردد. 0-3 اهداف پروژه - تدوین چارچوب کلی سامانه‌ مدیریت ایمنی کشور بر اساس قوانین و مقررات بین المللی و نیازمندی‌های داخلی - تدوین برنامه مدیریت ایمنی حمل و نقل هوایی کشور - طراحی واحد سازمانی مسئول ایمنی در سازمان هواپیمایی کشوری و شرح وظایف آن - تعیین نیازهای آموزشی اجرای سامانه‌ و میزان آموزش‌ها در بخش‌های مختلف - پیش بینی قوانین و مقررات مورد نیاز جهت اجرای نتایج پروژه براساس ساختار پیشنهادی و گام-موجودیت‌های ارائه شده اعمال تغییراتی در ساختار سازمانی ضروری بنظر میرسد. ایجاد کمیسیون عالی ایمنی و تشکیل کمیته هماهنگی ایمنی در سطح صنعت تأکید بر اطمینان از برقراری و ارتقاء ایمنی دارد. وظایف تعیین شده برای مدیریت ایمنی به عنوان دبیر کمیسیون عالی ایمنی و رئیس کمیته هماهنگی ایمنی موجب اطمینان از نظارت بر ایمنی هوانوردی بوده و ساختار زیرمجموعه مدیر ایمنی پایش لازم را بر سامانه‌های مدیریت ایمنی ایجاد شده در شرکت‌های هواپیمایی، فرودگاه‌ها، سازمان‌های طراحی، سازندگان، تعمیر و نگهداری، مدیریت ترافیک هوایی و زیرساخت‌های هوانوردی اعمال می‌نماید. به نظر می‌رسد با پشتیبانی صحیح و برنامه ریزی منسجم و اختصاص منابع توسط ریاست سازمان با به کار گیری نیروهای متخصص دو سال زمان مناسبی برای تدوین و پیاده سازی برنامه ایمنی کشور باشد.با این وجود همواره این نکته می‌بایست درنظر گرفته شود که برای استقرار سامانه مدیریت ایمنی نمی‌توان پایانی متصور شد و لذا دوساله بودن نقشه راه پیشنهادی به منزله پایان آن پس از سپری شدن این زمان و انجام امور در نظر گرفته شده نیست، بلکه در ادامه می‌بایست متناسب با نتایج و اهداف بدست آمده و شرایط پیش روی نسبت به بروز رسانی و استمرار این مهم اهتمام ورزید. بدیهی است که انتخاب نرم‌افزار مناسب و توانمند کمک شایانی به افزایش سرعت و دقت در پیاده سازی و اجرای برنامه ایمنی کشور می‌نماید. نهادهای متولی هوانوردی در کشور که نیاز به استفاده از چنین نرم افزارهایی دارند می‌توانند با بکارگیری این نرم‌افزارها و یا الگوبرداری از آنها و تدوین و توسعه نرم‌افزاری مطابق با نیاز خود در این راستا حرکت نمایند. بطور خلاصه نتایج حاصله را در بند‌های زیر میتوان بیان نمود: • لزوم تغییر ساختار سازمانی • ایجاد مدیریت ایمنی • برقراری سامانه ایمنی • پیاده سازی نقشه راه تدوین و اجرای برنامه ایمنی کشور • انتخاب نرم افزار مناسب مدیریت ایمنی بمنظور تسهیل در فرایند‌ها وحفاظت از منابع گزارشات ایمنی • تقویت و توسعه فرهنگ ایمنی درسطح صنعت و حذف جنبه‌های تنبیهی در بررسی‌ها • توجه به اخذ تصمیمات سازمانی و مدیریتی از دیدگاه ایمنی و پیامد‌های آن و • ایجاد انسجام ویکپارچگی در امود ایمنی صنعت هوانوردی.

کلیدواژه ها:

طراحی ، مدیریت ، فرودگاه ، ایمنی ، حمل و نقل ، صنعت هوایی