ارزیابی اقتصادی اثرات نوسازی ناوگان حمل و نقل زمینی در مصرف انرژی

نوسازی ناوگان حمل و نقل امری حیاتی و تضمین‌کننده بقای هر سیستم حمل و نقلی است. بکارگیری یک برنامه مدون که معیارهای متعددی را مدنظر قرار داده و از بین سناریوهای مختلف بهترین برنامه نوسازی را پیشنهاد نماید یکی از نکات کلیدی در اجرای موفق کلیه طرح‌های نوسازی ناوگان است. تحقیق حاضر در راستای ارایه چنین برنامه‌ای در سیستم حمل و نقل جاده‌ای ایران انجام شده است. در این تحقیق وضعیت جاری ناوگان حمل و نقل زمینی و مصرف سوخت آن بررسی شده، تکنولوژی‌های نوین مورد استفاده در این زمینه مطالعه گردیده و تجربیات، موفقیت‌ها و شکست‌های کشورهایی همچون مصر، ترکیه و یونان در اجرای طرح‌های نوسازی ناوگان حمل و نقل بررسی و تحلیل شد. در نهایت یک مدل ریاضی بر پایه برنامه‌ریزی خطی به منظور نوسازی ناوگان حمل و نقل ارایه شد؛ مدل مذکور بهترین برنامه پیشنهادی را از بین سناریوهای مختلف بنابر وضعیت فعلی ناوگان، تقاضای حمل و نقلی آتی، مشخصات خودروهای جایگزین و با هدف ایجاد بیشترین صرفه‌جویی در مصرف سوخت و بر پایه محدودیت‌های واقعی (مانند محدودیت بودجه) تعیین نموده است. نتایج حاصل از مدل نشان داده است که اجرای طرح نوسازی مطابق با برنامه پیشنهادی منجر به نوسازی بیش از 225000 وسیله نقلیه شامل 13852 دستگاه اتوبوس، 32065 دستگاه مینی‌بوس و 179205 دستگاه کامیون در طول دوره اجرای طرح و کاهش متوسط سنی ناوگان به ترتیب فوق به حدود 10، 11 و 13.5 سال گردیده است. تحلیل‌های اقتصادی نشان داد که طرح پیشنهادی دارای بازگشت سرمایه داخلی 47.43% بوده و ارزش فعلی آن نیز 24434 میلیارد ریال است. این درحالیست که سرمایه مورد نیاز به منظور انجام طرح پیشنهادی در هیچ ‌یک از سالهای اجرای طرح از مقدار 3000 میلیارد ریال تجاوز نمی‌کند. در آخرین قسمت تحقیق مدل‌های سود‌آوری طرح از دید‌گاه اجتماعی و خصوصی ارایه شده و نشان داده شده است که سود‌آوری مالی طرح تنها جزء بسیار کوچکی در قیاس با سایر منافع ناشی از برنامه پیشنهادی است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ، اقتصادی ، حمل و نقل زمینی ، انرژی ، نوسازی ناوگان