فاز اول طرح جامع ایمنی حمل ونقل ریلی کشور تحت عنوان مطالعه وضع موجود ونیازسنجی وتعیین راهبردهای اصل

امروزه دستیابی به حمل و نقل سریع با حجم جابجایی بالا و در عین حال ایمن جهت جلب رضایت استفاده کنندگان, از اهداف اصلی صنعت حمل و نقل هر کشوری است. در این راستا کشورهای پیشرفته صنعتی جهان با بهره گیری از تجهیزات و فناوری های نوین، استفاده از قطارهای مسافری با سرعت های بالا و قطارهای طویل حمل بار شبکه های حمل و نقل ریلی بسیار ایمن و مطمینی را فراهم نموده اند. وقوع سوانح متعدد ریلی در هر سال موجب تلفات جانی، خسارات مالی، ضایعات سنگین ریلی و اثرات نامطلوب اجتماعی شده و در مواردی هم باعث اخلال در برنامه های رفت و آمد قطارها می گردد. علیرغم پایین بودن نرخ تعداد تقاطعات هم سطح نسبت به طول خطوط شبکه ریلی کشور, متاسفانه آمار سوانح در این تقاطعات در مقایسه با دیگر کشورها بسیار بالا می باشد, که این امر به دلیل وجود تقاطعات هم سطح غیر مجاز, عدم تجهیز تقاطعات به سیستم های هشدار دهنده و همچنین خطای نیروی انسانی می باشد. وجود قوسهای تند و تنگناهای هندسی (به خصوص در قسمتهای کوهستانی) و فرسودگی و ناکارآمدی تاسیسات و تجهیزات ثابت و متحرک (علایم و ناوگان), احتمال وقوع سوانح را در شبکه ریلی تقویت می کنند. نظر به اینکه قسمت اعظم شبکه ریلی کشور یک خطه می باشد, امدادرسانی به محل سانحه به کندی انجام می گیرد که این امر سبب وارد آمدن خسارات مالی و جانی غیر قابل جبرانی به بار, مسافرین و پرسنل موظف قطار می گردد و آزادسازی خط مسدود شده با تاخیر طولانی همراه می باشد. برای کاهش تعداد سوانح و تغییرات روند آن، می بایست یک حرکت فراگیر و همه جانبه ایمن سازی در کل شبکه شروع شود. معاونت محترم آموزش، تحقیقات و فناوری وزارت راه و ترابری، با تعریف پروژه تحقیقاتی «مطالعات وضع موجود، نیاز سنجی و تعیین راهبردهای اصلی طرح جامع ایمنی حمل و نقل ریلی» حرکتی در این راستا آغاز نموده و با انعقاد قرارداد شماره 15713/12 مورخ 25/12/82 انجام پروژه تحقیقاتی را به "مهندسان مشاور اندیشکار" واگذار نموده است. هدف از انجام این پروژه، بررسی وضع موجود ایمنی در راه آهن جمهوری اسلامی ایران می باشد. که در مرحله اول 3 بند نخست شرح خدمات شامل شناخت بوده است. نخستین مطلب مهم که در این مقطع قابل ذکر است ، روندی است که در این گزارش توسط این مشاور به عنوان خط مشی کلی در نظر گرفته شده است. و آن سعی بر رعایت کردن توصیه های اتحادیه های بین المللی راه آهن ها UIC می باشد. در این مرحله و با توجه به حدود شرح خدمات سعی بر این گردید تا کلیه دسته بندی های انواع و علل سوانح بر اساس تعاریف UIC باشد. بنابراین ارقام و اعدادی که در ادامه و در بخش های مختلف ملاحظه می گردد از اطلاعات خام دریافتی از اداره کل حفاظت و ایمنی سیر و حرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران (سال های 1375 تا 1382 و کاملا مستند) و سال های 1373و 1374 از آمار مرکز تحقیقات راه آهن استخراج گردیده است. بدین صورت که تمامی سوانح ثبت شده راه آهن تک به تک مورد بررسی قرار گرفته تا نوع و علت آن ها در دسته بندی جدید مشخص گردد. در این جا جا دارد تا از همکاری کامل اداره کل حفاظت و ایمنی سیر و حرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران تشکر گردد. [1و2] از نکات مهم دیگر در تهیه گزارش عدم مقایسه بدون شاخص بین نواحی راه آهن و همچنین آمار سال های مختلف می باشد. بدین منظور ضریبی به نام نرخ رخداد سوانح تعریف گردیده است. استفاده از این ضریب یا شاخص با توجه به تجربیات اداره کل حفاظت و ایمنی سیر و حرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرفته است که بر اساس آن مقایسه نواحی با توجه به تعداد قطار کیلومتر آن ها می باشد.[2و4] نحوه ثبت اطلاعات سوانح و دسته بندی آن ها و همچنین مواردی که در ثبت مورد توجه بوده اند در اطلاعات دریافتی بر اساس سامانه ثبت اطلاعات راه آهن بوده اند. بنابر این وجود مغایرت هایی در اطلاعات این دو روش اجتناب ناپذیر است. مرحله بعدی این پروژه و در قسمت سامانه های ثبت اطلاعات سوانح، چک لیست پیشنهادی UIC برای ثبت سوانح ارایه خواهد گردید. در پایان لازم به ذکر است که به علت وجود تفاوت هایی که در تعریف سانحه و حد نصاب خسارات و ضایعات و احیانا تلفات جانی ناشی از سوانح در راه آهن جمهوری اسلامی ایران با استاندارد های بین المللی، مقایسه تعداد سوانح مختلف ریلی ایران با سایر کشورها در این مرحله بطور کامل مقدور نمی باشد.

کلیدواژه ها:

جامع ، طرح ، حمل و نقل ریلی ، ایمنی طرح جامع