مطالعه تطبیقی نهادهای تخصصی و حرفه ای بیمه در کشورهای منتخب

امروزه صنعت بیمه به واسطه حضور بخش خصوصی، واگذاری شرکت‎های دولتی، آزادسازی تعرفه‎ها و گسترش سریع تقاضای بیمه، تحولات بسیاری را تجربه می‎کند. در جهت پاسخگویی به الزامات شرایط موجود، حضور انجمن ها، نهادها و موسسات حرفه‎ای کارآمد که متشکل از افراد صاحب‎نظر و پیشکسوت در امر بیمه بوده و در راستای افزایش توان حرفه‎ای و علمی صنعت بیمه کشور فعالیت نمایند، نقش بسیار تعیین‎کننده ای دارد. این پژوهش با هدف بررسی شرایط لازم و الزامات ایجاد و توسعه نهادها و انجمن های تخصصی و حرفه‎ای صنعت بیمه در دنیا انجام و طی آن فرآیند صدور مجوز فعالیت نهادهای تخصصی، مرجع مقررات گذاری نهادهای مذکور، مالکیت و نوع سرمایه گذاری نهادها، وظایف و اساس نامه آن ها، ساختار اداری، تخصصی و نیروی انسانی، شرایط عضویت و ویژگی های مدیران و کارکنان، نحوه تعامل و ارتباط آنها با بخش های حکومتی و تخصصی مرتبط مورد ارزیابی قرار گرفت.
این مطالعه در دو بخش انجام گردید. در بخش اول مطالعه که مربوط به مطالعات تطبیقی می‎باشد، کشورهای توسعه‎یافته و پیشرو در زمینه بیمه به‎عنوان نمونه مطالعه انتخاب گردیدند. برای انجام مطالعات تطبیقی از اطلاعات نهادهای تخصصی و حرفه ای کشورهای انگلستان، کانادا، مالزی، هند و ایران استفاده گردید. در بخش دوم برای آسیب شناسی فعالیت نهادهای تخصصی در ایران به صورت هدفمند با تعدادی از صاحبنظران در این حوزه مصاحبه انجام گردید.
مطالعه عملکرد نهادهای فعال در کشورهای پیشرو حاکی از آن است که انجمن های صنفی بیمه می توانند نقش های مختلف متعددی در حمایت از توسعه منظم بازار بیمه ایفا کنند. این نقش ها می تواند توسط انجمن های فردی (مثل انجمن بیمه زندگی، سلامت و غیرزندگی) یا توسط انجمن یکپارچه و یا توسط ترکیبی از ساختارهای سازمانی انجام شود. بسیاری از بازارهای جهانی از این اتحادیه های صنفی به عنوان یک هزینه موثر (کارآمد) در زمینه هماهنگی مناسب فعالیت های صنعت در شکلی که به رقابت صدمه نزند و باعث بهبود استانداردهای حرفه ای و عملیات در صنعت شود و به رعایت مقررات و قوانین توسط کاربران کمک نماید استفاده می کنند. 
مقایسه کمی و کیفی عملکرد نهادهای فعال در کشورها نشان دهنده این است که کمیت و کیفیت عملکرد نهادهای فعال در صنعت بیمه به شدت با توسعه یافتگی صنعت بیمه کشورها مرتبط بوده و با توسعه صنعت بیمه، نهادهای فعال در آن نیز توسعه یافته و همزمان، توسعه نهادهای فعال در صنعت بیمه بر توسعه آن صنعت تاثیر مثبت و مستقیمی دارد. 

بر اساس اطلاعات به‎دست آمده در پژوهش، مهم ترین چالش های عدم توسعه نهادها، انجمن ها و موسسات تخصصی در ایران می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1- وجود فرهنگ دولتی حاکم بر موسسات و سازمان های مختلف در صنعت بیمه باعث عدم رونق نهادهای غیردولتی و خصوصی گشته است.
2- عدم انسجام حرفه ای بین شرکت های بیمه، بر عملکرد نهادهای حرفه ای صنعت بیمه همانند سندیکای بیمه گران ایران تاثیری منفی داشته است.
3- نفوذ بیمه های دولتی و شبه دولتی یکی از عوامل موثر بر عدم تقویت نهادهای جنبی غیردولتی بوده است.
4- به‎دلیل عدم وجود ضمانت های اجرایی در نهادهای موجود در صنعت بیمه کشور، تصمیمات اخذشده در این نهادها عمدتا اجرایی نمی گردند.
5- عدم وجود استراتژی و برنامه مشخص یکی از دلایل ضعف نهادهای تخصصی صنعت بیمه بوده است.
6- عدم وجود پشتوانه مالی و قانونی یکی از مهم ترین عوامل موثر بر عملکرد نهادهای تخصصی فعال در صنعت بیمه می باشد.
7- عدم توجه به مشتری مداری، پاسخگویی ضعیف، بروکراسی بالا، عدم ارتباط موثر با دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، عدم اطلاع رسانی مناسب و عدم ارتباط دوسویه مستمر با نهادهای بین المللی، از دیگر علل تاثیرگذار بر کیفیت عملکرد نه چندان قوی نهادهای فعال در صنعت بیمه بوده است.
نتایح مطالعه حاکی از آن است که در بسیاری از حوزه های فعال در صنعت بیمه کشورهای پیشرو نهادهایی ایجاد شده اند که خدماتی همچون داوری، آموزش، رتبه بندی، اعتباربخشی، ارتباطات، ارزیابی و آنالیز ریسک، ارزیابی خسارت، ارزیابی توانگری مالی، بازاریابی و ... را به صنعت بیمه ارایه می دهند که بخش عمده ای از این وظایف تاکنون در ایران مغفول مانده و نهادی در این راستا ایجاد نشده و یا مسیولیت انجام این وظایف را به عهده نگرفته است.
سندیکای بیمه‎گران ایران، انجمن حرفه ای صنعت بیمه، انجمن محاسبات بیمه و مالی ایران، انجمن صنفی کارفرمایی کارگزاران ایران، انجمن صنفی نمایندگان بیمه و شرکت های ارزیابی خسارت از جمله نهادها و موسسات فعال در حوزه صنعت بیمه کشور می باشند که با فعالیت در این حوزه از آن تاثیر گرفته و متقابلا بر آن تاثیر می گذارند.
به نظر می رسد که یکی از مهمترین ابزارهای تقویت و توسعه نهادها و انجمن های حرفه ای و تخصصی در کشور، سیاست های کلی و اجرایی بیمه مرکزی ج.ا.ا ایران بوده و با تمرکز بر سیاست های توسعه این نهادها در کنار تقویت و توسعه نظارت بر آن ها می توان انتظار رشد و توسعه کمی و کیفی بیشتری از این نهادها در کشور داشت.
با توجه به سوال اصلی تحقیق، "مطالعه تطبیقی نهادهای تخصصی و حرفه ای" [براساس قسمت د از مصوبه بند 1 صورتجلسه هیات عامل محترم بیمه مرکزی، به شماره 94,100,62766 مورخ 1394,02,12]، و تمرکز مطالعه اخیر بر معرفی این نهادها در کشورهای منتخب، و همچنین با توجه به ویژگی های حاکم بر صنعت بیمه کشور و نهادهای فعال در آن، با توجه به ویژگی‎های عملکردی و فلسفی هر نهاد بایستی مطالعات اکتشافی و توضیحی بیشتری در این زمینه انجام گردیده و تسهیل کننده ها و موانع ایجاد و توسعه این نهادها آسیب شناسی گردیده و پیشنهاد هایی کاربردی و اجرایی در این زمینه ارایه گردد.