شرایط عمومی بیمه نامه عمر(جامع، عمر زمانی و به شرط حیات)

خواستگاه طرح: بازار بیمه، بازاری پیچیده و مدرن است که محصول آن در فضای احتمالی و براساس پیش بینی ها تبیین می گردد. ارایه چنین محصولی مبتنی بر بررسی، تحقیق و پژوهش کافی است. به همین منظور پژوهشکده بیمه براساس مصوبه هییت محترم عامل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، موظف گردید که با همکاری سندیکای بیمه گران ایران در خصوص رشته های بیمه ای که شرایط عمومی و فرم پیشنهاد مصوب ندارند، تحقیقاتی انجام داده و نتایج آن را در قالب یکسان به شرکت های بیمه پیشنهاد نماید. لازم به ذکر است که در راستای رقابتی شدن صنعت بیمه، طرح حاضر با رویکرد توصیه ای به منظور توجیه و هماهنگی هرچه بیشتر شرکت های بیمه و استفاده اطلاعاتی از آن توسط شرکت های مذکور ارایه گردیده است. 
یکی از رشته های بیمه ای فاقد شرایط عمومی مصوب، بیمه نامه عمر می‎باشد. بر این اساس طرح حاضر با هدف ارایه و پیشنهاد «شرایط عمومی پیشنهادی بیمه نامه عمر (جامع، عمر زمانی و به شرط حیات)» ارایه می گردد.
اهداف طرح: هدف نهایی طرح حاضر طراحی و پیشنهاد «شرایط عمومی بیمه نامه عمر» با بهره گیری از مطالعات تطبیقی و استفاده از تجربیات داخلی و نظرات نخبگان صنعت بیمه می باشد. جهت نیل به هدف مذکور اهداف جزیی زیر مد نظر پژوهشگران قرار گرفت:
1- تهیه شرایط عمومی بیمه نامه عمر متناسب با قوانین جاری بیمه های بازرگانی در کشور.
2- ایجاد اطمینان خاطر به بیمه گذاران و ذی نغعان بیمه نامه جهت جبران بخشی از خسارت مالی ناشی از فوت بیمه شده.
3- حمایت از بیمه گذاران از طریق ایجاد یک منبع سرمایه گذاری مطمین.
متدولوژی طرح: طرح حاضر یک مطالعه کیفی است که با استفاده از منابع الکترونیک بین المللی و داخلی و همچنین بهره گیری از نظرات نخبگان، مسیولین ذی ربط، و ... در پنج مرحله زیر انجام پذیرفت:
مرحله اول: بررسی نگرانی و نیازسنجی گروه های هدف.
مرحله دوم: بررسی کلیه شرایط عمومی بیمه نامه عمر موجود در بازار بیمه ایران و برخی از شرکت های خارجی.
مرحله سوم: تدوین متن اولیه شرایط عمومی بیمه عمر طبق چهارچوب هایی که شورای عالی بیمه جهت تدوین شرایط عمومی مدنظر قرار می دهد.
مرحله چهارم: اخذ نظر نمایندگان سندیکای بیمه گران در خصوص متن اولیه شرایط عمومی.
مرحله پنجم: اخذ نظر مسیولین در بیمه مرکزی و کارشناسان و نخبگان فعال در صنعت بیمه در خصوص متن شرایط عمومی پیشنهادی و اعمال نقطه نظرات اصلاحی.
نتایج و یافته ها: پس از جمع آوری اطلاعات و تحلیل و تفسیر آنها، نتایج طرح، در قالب شرایط عمومی بیمه های عمر تدوین و توصیه می گردد. منابع زیر در تدوین شرایط عمومی استاندارد مورد استفاده قرار گرفته اند:
- قوانین و مقررات و منابع حقوقی داخلی (قانون تاسیس بیمه مرکزی و قانون بیمه)
- شرایط عمومی مورد استفاده شرکت‎های بیمه داخلی (شناسایی 20 متغیر مهم در 16 شرکت داخلی) 
- شرایط عمومی مورد استفاده شرکت های بیمه خارجی (20 شرکت خارجی از امریکا، کانادا، انگلیس، اتریش، هند، استرالیا، بلژیک، هلند، سنگاپور، نیوزلند، استونی، بلژیک، اسپانیا)
- نظرات خبرگان صنعت بیمه عمر 
نکات حایز اهمیت زیر در خصوص شرایط عمومی های پیشنهادی ذکر می گردد. 
1- انطباق مواد شرایط عمومی با مواد مندرج در آیین‎نامه بیمه های زندگی (68)
- تهیه سه شرایط عمومی براساس تعریف انواع بیمه عمر در آیین نامه؛
- تعریف اندوخته ریاضی، ارزش بازخرید، سرمایه بیمه نامه، سرمایه مخفف و جدول تعهدات؛ 
- نحوه پرداخت حق بیمه؛ 
- مهلت پرداخت حق بیمه؛
- وضعیت بیمه نامه در صورت عدم پرداخت حق بیمه؛
- حقوق بیمه گذار در استفاده از اندوخته ریاضی بیمه نامه (وام، مشارکت در منافع و بازخرید).
2- انطباق نحوه نگارش شرایط عمومی با نتیجه طرح ”حدود و میزان دخالت نهاد واضع مقررات در تدوین شرایط عمومی بیمه نامه ها“ مبنی بر قاعده محور بودن شرایط عمومی بیمه نامه عمر
3- مهلت قانونی 15 روزه برای انصراف از بیمه‎نامه و بازگرداندن کل حق بیمه پرداختی 
4- تفکیک اصل حد اعلای حسن نیت به شرط حد اعلای حسن نیت ”بیمه گذار و بیمه شده“ و ”بیمه گر“ 
5- تفکیک شرط اصل حد اعلای حسن نیت “بیمه گذار و بیمه شده“ به دو موقعیت 
- کشف موضوع خلاف واقع قبل از تحقق خطر
- اهمیت موضوع کشف شده به اندازه‎ای باشد که اگر بیمه گر در زمان عقد بیمه‎نامه مطلع بود بازهم اقدام به صدور بیمه نامه می‎نمود
- اهمیت موضوع کشف شده به اندازه‎ای باشد که اگر بیمه گر در زمان عقد بیمه‎نامه مطلع بود اقدام به صدور بیمه نامه نمی‎نمود
- کشف موضوع خلاف واقع بعد از تحقق خطر. 
6- افزودن مواد ”حریم خصوصی“، ”پاسخگویی به بیمه گذار“ و ”تایید رویت شرایط عمومی توسط بیمه گذار“ جهت حفظ حقوق بیمه گذاران و جلوگیری از بسیاری از دعاوی حقوقی، که در هیچ یک از شرایط عمومی های مورد استفاده بیمه گران داخلی نبوده است. 
تفاوت سه شرایط عمومی پیشنهادی عبارتند از: 
- تفاوت در ریسک پوشش داده شده
- تفاوت در تعریف بیمه شده، موضوع بیمه و سرمایه بیمه
- عدم تعریف اندوخته ریاضی و ارزش بازخرید و به تبع آن، حقوق بیمه گذار در مورد استفاده از اندوخته ریاضی در بیمه نامه عمر زمانی 
- تعریف صرفا ”منافع بیمه نامه در صورت فوت“ در بیمه عمر زمانی
- عدم تعهد بیمه گر به پرداخت، در استثنایات ذکر شده در بیمه عمر زمانی
- تعریف صرفا ”منافع بیمه نامه در صورت حیات“ در بیمه عمر به شرط حیات
- تفاوت در تعریف نفع بیمه ای، منافع بیمه نامه، شرط عدم تعیین استفاده کننده(گان) و انتقال بیمه نامه در بیمه نامه عمر به شرط حیات نسبت به دو بیمه نامه دیگر
- عدم وجود ماده استثنایات برای بیمه عمر به شرط حیات.<