بازنگری شرایط عمومی بیمه اتومبیل (بیمه بدنه) و ارایه پیشنهادهای اصلاحی
نسخه کامل طرح پژوهشی منتشر نشده است و در دسترس نیست.
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
چکیده طرح پژوهشی:
طرح پژوهشی " بازنگری شرایط عمومی بیمه اتومبیل (بیمه بدنه) و ارایه پیشنهادهای اصلاحی " یکی از طرح های تفویض شده از طرف بیمه مرکزی ج.ا. ایران است که با رویکردی کاربردی انجام شده است. با توجه به نتایج مطالعه دیگری در زمینه " میزان و حدود دخالت نهاد واضع مقررات در تدوین شرایط عمومی بیمه نامه ها" که توسط گروه پژوهشی بیمه های اشخاص پژوهشکده بیمه در سال 1394انجام شده، در رشته بیمه بدنه اتومبیل، وضعیت غالب در 7 کشور آمریکا، انگلیس، ژاپن، فرانسه، هند، مالزی و ترکیه تدوین شرایط عمومی مذکور با رویکرد اصول محور می باشد. علیرغم این یافته مطالعاتی، با توجه به معیارهایی که می تواند در تصمیم گیری در مورد استفاده از یکی از دو رویکرد قواعد محور یا اصول محور در تدوین شرایط عمومی موثر باشد مطالعه مذکور نتیجه گرفته است که شرایط عمومی بیمه بدنه در ایران باید قواعد محور باشد. لذا طرح پژوهشی حاضر مبتنی بر بررسی قوانین و مقررات کشور، ضوابط تدوین شرایط عمومی و تجارب جهانی و تجارب موجود در ایران با رویکرد تدوین قواعد محور شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل نگارش یافته است.
برای انجام این پژوهش از روش دلفی کنترل شده استفاده شده است. برای انجام روش دلفی، کارگروهی متشکل از خبرگان و متخصصان صنعت بیمه برای بیمه بدنه اتومبیل تشکیل شد. این کارگروه با برگزاری جلسات متمادی و منظم سعی در شناسایی کاستی های شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل (آیین نامه شماره 53)، ارایه راهکار و در نهایت تنظیم متن پیشنهادی نمودند. به موازات برگزاری جلسات مذکور، آیین نامه ها و قوانین مرتبط داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. نکات قابل توجه از این مطالعات استخراج و در تنظیم متن پیشنهادی مورد بهره برداری قرار گرفت.
پیش گفتار طرح پژوهشی
طرح پژوهشی " بازنگری شرایط عمومی بیمه اتومبیل (بیمه بدنه) و ارایه پیشنهادهای اصلاحی " یکی از طرح های تفویض شده از طرف بیمه مرکزی ج.ا. ایران است که با رویکردی کاربردی انجام شده است. با توجه به نتایج مطالعه دیگری در زمینه " میزان و حدود دخالت نهاد واضع مقررات در تدوین شرایط عمومی بیمه نامه ها" که توسط گروه پژوهشی بیمه های اشخاص پژوهشکده بیمه در سال 1394انجام شده، در رشته بیمه بدنه اتومبیل، وضعیت غالب در 7 کشور آمریکا، انگلیس، ژاپن، فرانسه، هند، مالزی و ترکیه تدوین شرایط عمومی مذکور با رویکرد اصول محور می باشد. علیرغم این یافته مطالعاتی، با توجه به معیارهایی که می تواند در تصمیم گیری در مورد استفاده از یکی از دو رویکرد قواعد محور یا اصول محور در تدوین شرایط عمومی موثر باشد مطالعه مذکور نتیجه گرفته است که شرایط عمومی بیمه بدنه در ایران باید قواعد محور باشد. لذا طرح پژوهشی حاضر مبتنی بر بررسی قوانین و مقررات کشور، ضوابط تدوین شرایط عمومی و تجارب جهانی و تجارب موجود در ایران با رویکرد تدوین قواعد محور شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل نگارش یافته است.
برای انجام این پژوهش از روش دلفی کنترل شده استفاده شده است. برای انجام روش دلفی، کارگروهی متشکل از خبرگان و متخصصان صنعت بیمه برای بیمه بدنه اتومبیل تشکیل شد. این کارگروه با برگزاری جلسات متمادی و منظم سعی در شناسایی کاستی های شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل (آیین نامه شماره 53)، ارایه راهکار و در نهایت تنظیم متن پیشنهادی نمودند. به موازات برگزاری جلسات مذکور، آیین نامه ها و قوانین مرتبط داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. نکات قابل توجه از این مطالعات استخراج و در تنظیم متن پیشنهادی مورد بهره برداری قرار گرفت.
برخی از موارد ابهام و کاستی های شناسایی شده در آیین نامه شماره 53 عبارتند از:
1- جبران خسارت وارد به لاستیک ها در اثر هر یک از خطرات بیمه شده تا 50 درصد قیمت نو در ماده 3 آیین نامه شماره 53. با توجه به این که استهلاک لاستیک های خودرو امری تصادفی نیست و موجب بروز خسارات زیادی می شود لذا آسیب وارده به لاستیک های خودرو باید جز هزینه های رانندگی تلقی شود و تنها در صورتی آسیب وارده به لاستیک ها جبران شود که همزمان به قسمت های دیگر خودرو آسیب وارد شود.
2- عدم تناسب و یا صراحت عناوین برخی از ماده ها. به طور مثال، عنوان ماده 5 آیین نامه شماره 53 خسارت های مستثنا شده است در حالی که برای موارد ذکر شده در ماده فوق الذکر با پرداخت حق بیمه اضافی می توان پوشش ابتیاع نمود. استثنایات در مقابل خطرهای اصلی و اضافی قرار دارد و خطرها و یا حوادثی را توصیف می کند که جبران خسارت ناشی از آن ها در تعهد بیمه گر نیست. همچنین این عدم تناسب در عنوان ماده 4 نیز مشاهده می شود. عنوان ماده 4 آیین نامه شماره 53 هزینه های قابل تامین است و موضوع ماده جبران هزینه های حمل و نجات.
3- تحت پوشش قرار دادن "کاهش ارزش مورد بیمه" با پرداخت حق بیمه اضافی طبق بند 7 ماده 5 آیین نامه شماره 53. کاهش ارزش مورد بیمه در صورتی که به علت وقوع خطرات تحت پوشش نباشد امری تصادفی نیست لذا نباید با پرداخت حق بیمه اضافی تحت پوشش قرار گیرد.
4- در نظر نگرفتن شخصیت راننده و ریسک وی به عنوان یکی از عوامل موثر در تعیین حق بیمه و وقوع خسارت در آیین نامه شماره 53.
5- عدم تعیین مهلت جهت معرفی داور منتخب از سوی طرفین قرارداد در ماده 22 آیین نامه شماره 53.
6- عدم تعیین مهلت برای پرداخت خسارت سرقت کلی توسط بیمه گر پس از دریافت گزارش اداره آگاهی مبنی بر پیدا نشدن وسیله نقلیه در ماده 20 آیین نامه شماره 53.
در این پژوهش تلاش شده است با بررسی و تحلیل شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل در سایر کشورها و تجربه صنعت بیمه در ایران راهکارهایی جهت استفاده بیمه گران بدنه اتومبیل پیشنهاد گردد. در این زمینه شرایط عمومی بیمه اتومبیل 8 شرکت معتبر منتخب از کشورهای مختلف براساس روش تحلیل محتوا مطالعه و نکات قابل توجه آن ها مورد ارزیابی قرار گرفته است. با توجه به این که شرکت های مزبور در کشورهای مختلف دارای شعبه می باشند برای مشخص شدن قوانین کشور متبوع آن ها قلمرو جغرافیایی شرکت ها به شرح جدول زیر انتخاب شده اند. در انتخاب کشور ها تلاش بر این بوده است که هم از کشورهای شبیه به ایران و هم کشورهای پیشرفته نمونه انتخاب شود تا امکان نتیجه گیری بهتری فراهم آید.
موضوعات قابل بررسی در بخش مطالعات خارجی با توجه به مباحث و موضوعات مطروحه در کارگروه بیمه بدنه اتومبیل انتخاب شده اند. این موضوعات بسیار متنوع بوده که در این خلاصه مدیریتی صرفا به عناوین آن ها اشاره می شود. این موضوعات عبارتند از قلمرو جغرافیایی، تعریف راننده وسیله نقلیه، مازاد راننده جوان و/یا بی تجربه، حفاظت و انتقال وسیله نقلیه بعد از حادثه، داوری، استثنایات، فسخ، تعدد بیمه، اجازه تعمیر وسیله نقلیه آسیب دیده، اعلام خسارت، خسارت های تحت پوشش، وضعیت بیمه نامه پس از فوت بیمه شده، تغییر در مشخصات بیمه گذار و یا وسیله نقلیه، تعلیق پوشش، پرداخت خسارت خودروهای اقساطی و لیزینگی، پوشش های اضافی، جایگزینی وسیله نقلیه جدید، استفاده از قطعات یدکی غیر اصلی برای تعمیر وسیله نقلیه، ارایه اطلاعات به بیمه گر، ادعاهای متقلبانه، روش های تامین غرامت، حق بازیافت خسارت از بیمه گذار، ملاک خسارت کلی و تخفیف عدم خسارت.
گزارش طرح پژوهشی حاضر در 4 بخش تنظیم شده است:
در بخش اول، مقدمه و مراحل انجام پژوهش شرح داده شده است. در بخش دوم، شرایط بیمه بدنه اتومبیل در سایر کشورها بررسی شده اند. برای این منظور نکات قابل توجه در شرایط عمومی های مورد مطالعه احصا و مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج یافته های این فصل نشان می دهد که در اکثر کشورها ویژگی های فردی راننده (منظور از راننده شخصی است که به طور معمول اتومبیل را می راند نه بیمه گذار) یکی از عوامل موثر بر حق بیمه اتومبیل است. بیمه گذار موظف است در فرم پیشنهاد، نام و مشخصات راننده یا رانندگانی را که حق رانندگی با وسیله نقلیه بیمه شده را دارند و سابقه خسارتی آن ها را تکمیل نماید و بیمه گر تمامی خسارت های وارده به راننده (رانندگان) مشخص شده در بیمه نامه را مطابق بیمه نامه پرداخت می نماید. زمانی که درخواست پوشش براساس «هر راننده ای» باشد، معمولا شرکت بیمه برای حفظ منافعش مبلغی به حق بیمه (بابت سن و یا تجربه کمتر) می افزاید و یا این که رانندگان کمتر از سن معین را از لیست رانندگان مجاز در بیمه نامه حذف می کند. دیگر نکات قابل توجه در این بخش عبارتند از:
- در نظر گرفتن مازاد برای رانندگان جوان/ بی تجربه به منظور رعایت احتیاط های بیشتر در رانندگی.
- کسر کردن هزینه بیمه گری علاوه بر حق بیمه دوره تحت پوشش در صورت فسخ بیمه نامه از سوی بیمه گذار.
- اعلام خسارت از سوی بیمه گذار بلافاصله پس از وقوع حادثه.
- عدم جبران خسارت وارده به لاستیک ها مگر آن که همزمان به قسمت های دیگر خودرو آسیب وارد شده باشد.
در بخش سوم، نگاهی اجمالی به ساختار شرایط عمومی بیمه بدنه وسیله نقلیه زمینی (آیین نامه شماره 53) شده است و پیشنهاداتی جهت بهره برداری تصمیم گیران این عرصه ارایه گردیده است. در نهایت متن پیشنهادی برای شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل در قالب شش فصل کلیات، وظایف و تعهدات بیمه گذار، وظایف و تعهدات بیمه گر، فسخ و انفساخ بیمه نامه، نحوه تعیین و پرداخت خسارت و سایر مقررات سازماندهی شده و به همراه دلایل توجیهی و توضیحات مربوطه ارایه گردیده است.
نتیجه طرح حاضر را می توان به طور خلاصه ارایه متن پیشنهادی شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل و توجیه نکات مندرج در مواد مختلف متن یاد شده دانست. تغییرات محتوایی پیشنهادی در این چارچوب با هدف رفع کاستی های موجود در شرایط عمومی بیمه بدنه اتومبیل و تصریح حمایت از حقوق قانونی بیمه گذاران انجام شده است و تغییرات شکلی پیشنهادی با هدف تسهیل جستجوی خواننده در جزییات متن شرایط عمومی، رعایت جنبه زیباشناختی در عبارت پردازی متن صورت گرفته است. با توجه به مطالعات صورت گرفته و همچنین براساس تجربیات داخلی و نظر خبرگان صنعت بیمه، پیشنهاداتی به شرح زیر ارایه گردیده است:
1- بهبود فصل بندی شرایط عمومی.
2- اضافه شدن تعریف راننده تحت پوشش وسیله نقلیه علاوه بر تعریف بیمه گذار.
3- حذف اصطلاح فرانشیز و استفاده از لغت مازاد به جای آن با توجه به تفاوت تعاریف فرانشیز، کاستنی و مازاد نزد بیمه گران خارجی.
4- تبدیل صاعقه از خطر اصلی به یک خطر اضافی برای افزایش اختیار انتخاب بیمه گذار.
5- ارایه یک طبقه بندی همگن از ریسک های طبیعی.
6- شفافیت و افزایش اختیار و انتخاب بیمه گذار بطور کلی.
7- شفافیت و رفع ابهام از بند 7 و 8 ماده 5 آیین نامه شماره53.
8- تکمیل تکلیف بیمه گذار در ارایه اطلاعات دقیق و درست حتی در صورت وقوع خسارت.
9- تصریح موارد مسکوت انتهای ماده 8 آیین نامه شماره 53 برای روشن شدن تکلیف طرفین.
10- اصلاح رد خسارت مندرج در ماده 10 آیین نامه شماره 53 و تغییر آن به کاهش متناسب خسارت به نسبت تاثیر تاخیر در ارزیابی خسارت.
11- تجدید سازمان متن و جمع کردن مطالب مرتبط در یک جا.
12- مقابله با تخلفات حادثه ساز.
13- تجویز اقدام مشابه در انتقال مالکیت به دلیل تشابه با تشدید خطر.
14- تعیین تکلیف وضعیت بیمه نامه در صورت فوت بیمه گذار.
15- روشن تر شدن هزینه تصمیم بیمه گذار در صورت فسخ در موارد پیش بینی نشده.
16- اعمال آثار مثبت پیشرفت فناوری در رویه های مرتبط.
17- هماهنگی بین دستگاهی و تسهیل امور بیمه گذاران.
18- تعیین مهلت واقع بینانه پرداخت خسارت سرقت.
19- تدوین مواد جدید مانند حداکثر تعهد بیمه گر، رعایت شفافیت و حسن نیت در صدور بیمه نامه، رسیدگی به شکایت بیمه گذار یا ذی نفع بیمه نامه و موارد پیش بینی نشده.