چرا مذهبی ها گناه می کنند؟

در این یادداشت، می خواهیم ببینیم چرا گاهی اوقات افرادی با اینکه ظاهر مذهبی دارند، گناه می کنند و چه عواملی در این اتفاق نقش دارد!

مذهبی کیست و چند نوع مذهبی داریم؟

فرد مذهبی کسی است که به اصول دین اعتقاد دارد و سعی می کند بر اساس دستورات دینی زندگی اش را تنظیم کند. اما همه افراد مذهبی یک جور نیستند و می توان آن ها را به سه دسته تقسیم کرد:

1. مذهبی باتقوا: کسی که بطور جدی تلاش می کند واجبات دینی را انجام دهد و از افکار و کارهای حرام دوری کند. با تمرین زیاد، یک حالت پرهیزگاری در او شکل گرفته که نمی گذارد به راحتی به سمت گناه برود. البته این به آن معنا نیست که فرد باتقوا اصلا گناه نمی کند، چون هیچ انسانی – جز پیامبران و امامان - معصوم نیست.

2. مذهبی کم تقوا: کسی که سعی می کند مذهبی باشد، اما گاهی در جنگ با نفس اماره خود و وسوسه های شیطانی شکست می خورد و گناه می کند. این افراد، با اینکه می دانند گناه بد است و چه عواقبی دارد، به خاطر ضعف اراده یا غفلت، اشتباه می کنند. نکته مهم این است که این افراد معمولا بعد از ارتکاب گناه به شدت پشیمان می شوند و غالبا توبه می کنند، اگرچه ممکن است باز هم همان گناه را تکرار کنند.

3. مذهبی بی تقوا: کسی که فقط ظاهر مذهبی دارد و در عمل به دستورات دینی اهمیت نمی دهد. این افراد ممکن است برای رسیدن به منافع شخصی یا جلب توجه دیگران، ادای مذهبی ها را در بیاورند که این کار هم برای خودشان و هم برای جامعه و مذهب ضرر دارد.

چرا افراد مذهبی گناه می کنند؟

باید بدانیم که هر انسانی، چه مذهبی باشد چه نباشد، ممکن است اشتباه کند. نفس اماره انسان، او را به سمت کارهای بد می کشاند و وسوسه های شیطانی هم همیشه وجود دارند. افراد مذهبی هم از این قاعده مستثنا نیستند و ممکن است گناه کنند.

از نظر روانشناسی، ایمان و باورهای مذهبی می توانند جلوی گناه را بگیرند؛ اما قدرت این عامل بازدارنده در افراد مختلف فرق می کند و به عواملی مثل: قوی یا ضعیف بودن ایمان، اینکه چقدر ارزش های دینی در فرد درونی شده باشد، تربیت خانوادگی، شرایط جامعه و قدرت اراده فرد بستگی دارد. مثلا کسی که در خانواده ای مذهبی و متعهد تربیت شده است، احتمالا کمتر به سمت گناه می رود. البته ریشه های روان شناختی خانوادگی هم تاثیر چشمگیری در این عامل دارد.

نکته دیگر اینکه ایمان در دل انسان مذهبی، یک چیز ثابت نیست و در طول زندگی کم و زیاد می شود. افراد مذهبی در زندگی خود ممکن است با چالش ها و تردیدهایی روبرو شوند که آن ها را وسوسه به گناه می کند. رسیدن به تقوا، نیاز به تمرین و تلاش زیاد دارد و مثل یک مهارت درونی است که فرد را از گناه دور نگه می دارد. اما گاهی فرد با وجود اعتقاد به اصول دین و آگاهی از بدی گناه، به دلیل ضعف اراده و فراموش کردن یاد خدا، اشتباه می کند. در واقع، ایمان زمانی می تواند جلوی گناه را بگیرد که به مرحله "یقین قلبی" برسد. یقین قلبی یعنی اعتقاد عمیق و بدون شک که باعث می شود فرد اصلا به سمت گناه نرود.

واکنش جامعه به گناه مذهبی ها

وقتی فرد مذهبی گناه می کند، نباید زود قضاوت کرد و از دین ناامید شد. چون هیچ انسانی مظهر کامل دین نیست. دین مجموعه ای از دستورات است که هر کس به آن ها عمل کند، به خدا نزدیک تر می شود. به عبارت دیگر، دین را نباید با رفتار افراد سنجید، بلکه باید آن را با معیارهای خودش ارزیابی کرد.

گاهی می بینیم که افراد غیرمذهبی یا مردم عادی، وقتی یک فرد مذهبی امر به معروف و نهی از منکر می کند، او را سرزنش یا حتی مسخره می کنند. در حالی که فرد مذهبی هم مثل بقیه انسان ها، غرایز حیوانی و احساسات سطح پایین را دارد، اما می خواهد تلاش کند تا کمی از سطح غرایز بالاتر بیاید و بر اساس فطرت و دستورات دین عمل کند و گناه نکند. فرد مذهبی با امر به معروف و نهی از منکر، از دیگران می خواهد که نه تنها در این مسیر به او کمک کنند، بلکه خودشان هم در آرامش حاصل از دوری از گناه شریک شوند.

حرف آخر

فرد مذهبی یا روحانی، فرشته نیست و از آسمان نازل نشده است؛ او هم مثل بقیه انسان ها غرایز و شهوات و نیروهای شیطانی را دارد، اما مسیر دینداری را انتخاب کرده است و در این راه با مشکلات زیادی روبرو می شود. او نیز ممکن است علیرغم عذاب وجدان و داشتن نگرانی از انتخاب انحراف عملی، در مقابل خواسته های نفس خود شکست بخورد و گناه کند. اما تلاش او برای مبارزه با نفس و عمل به دستورات دینی قابل احترام و ستودنی است. در پایان، باید بدانیم که گناه، جزئی از ذات انسان نیست، بلکه با قوی تر کردن ایمان، رسیدن به یقین قلبی، جنگیدن با نفس و کمک خواستن از خدا می توان از آن دوری کرد.