اعتیاد اینترنتی و راهکارهای برون رفت از آن

اعتیاد اینترنتی و راهکارهای برون رفت از آن

اعتیاد اینترنتی، یا «وابستگی رفتاری به فضای مجازی»، یکی از چالشهای مهم سلامت روان در عصر فناوری است. این پدیده زمانی رخ میدهدکه استفاده از اینترنت از حالت بهرهبرداری سالم و هدفمند خارج شده و به رفتار تکراری، کنترل نشده و آسیب زا تبدیل شود. در دهه اخیر با گسترش شبکه های اجتماعی، بازیهای آنلاین و خدمات دیجیتال، این اختلال در میان نوجوانان، جوانان و حتی بزرگسالان شیوع قابل توجهی یافته است.
پژوهشگران تاکید میکنند که اعتیاد اینترنتی میتواند پیامدهایی در حوزه جسمانی، روانی، خانوادگی و اجتماعی به همراه داشته باشد و نیازمند مداخله علمی و برنامه ریزی شده است.

اعتیاد اینترنتی همانند سایر انواع اعتیاد، با نشانه هایی همچون بی قراری، کاهش کنترل، استفاده جبری، غفلت از کار و تحصیل، افت روابط اجتماعی، اختلال خواب و خستگی مزمن همراه است. فرد وابسته معمولا هنگام دور شدن از اینترنت دچار اضطراب و ناتوانی در تمرکز می شود و بخش قابل توجهی از زمان خود را به مرورگری بی هدف، بازی آنلاین یا حضور در شبکه های اجتماعی اختصاص می دهد. بر اساس تحقیقات «یانگ» که نخستین مقیاس اعتیاد اینترنتی را طراحی کرد، این اختلال معمولا با مشکلات دیگری مانند افسردگی، تنهایی و کاهش عزت نفس همراه می شود. در ایران نیز پژوهشهای داخلی نشان دادهاند که نوجوانان در معرض بیشترین خطر هستند، زیرا کنجکاوی، هیجان طلبی و نیاز به ارتباط گیری، آنان را آسیب پذیرتر میکند.

عوامل اعتیاد اینترنتی را می توان در سه سطح فردی، خانوادگی و محیطی بررسی کرد:
فردی: تنهایی، اضطراب ، افسردگی، عزت نفس پایین، هیجان طلبی و ضعف مهارت خودکنترلی.

خانوادگی: نبود ارتباط موثر، تعارضات خانوادگی، نبود نظارت والدین، یا سختگیری بیش از حد.
محیطی: دسترسی آسان، جذابیت شبکه های اجتماعی، الگوریتم های اعتیاد ساز پلتفرمها و فشار همسالان.
ترکیب این عوامل میتواند فرد را به سمت وابستگی شدید به اینترنت سوق دهد.

اعتیاد اینترنتی پدیدهای پیچیده و چندعاملی است که میتواند سلامت روان، روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی را دچار اختلال کند. با این حال، این آسیب قابل پیشگیری و مدیریت است. ترکیبی از مدیریت زمان، تقویت مهارتهای فردی، ارتقای روابط خانوادگی و افزایش سواد رسانه ای می تواند فرد را در مسیر رهایی از وابستگی دیجیتال قرار دهد. در نهایت، استفاده هوشمندانه و هدفمند از اینترنت، نه تنها مانع آسیب نمی شود، بلکه می تواند فرصتی برای رشد و یادگیری باشد.