یاد نامه دکتر جواد صفی نژاد

دکتر جواد صفی نژاد، انسان شناس و جغرافی دان برجسته ایران، در سن ۹۶ سالگی درگذشت. او از پیشگامان مطالعه سبک زندگی و فرهنگ جوامع محلی ایران بود و با پژوهش های میدانی دقیق و طولانی مدت درباره ایلات، عشایر و نظام های سنتی آبیاری و قنات ها، سهمی بی بدیل در شناخت جامعه و فرهنگ ایرانی بر جای گذاشت.

صفی نژاد، زاده ۹ شهریور ۱۳۰۸ در شهرری و از تبار لر، تحصیلات خود را در رشته تاریخ و جغرافیا در دانشگاه تهران آغاز کرد و به تدریج به یکی از چهره های شاخص انسان شناسی و جغرافیای انسانی ایران تبدیل شد. ارتباط نزدیک او با جوامع محلی، درک عمیق از فرهنگ های بومی و توجه مستمر به زیست و معیشت عشایری و روستایی، پایه و اساس پژوهش هایش را شکل داد.

وی با پژوهش های میدانی دقیق، طولانی مدت و امانت دارانه، آثار و پژوهش هایی ارائه کرد که هنوز منابع اصلی و ماندگار برای شناخت جامعه روستایی، ایلات و نظام های سنتی تولید در ایران به شمار می روند. نگاه او به قنات ها فراتر از توصیف فنی یا تاریخی بود و بر پیوند انسان، آب و سرزمین و نقش این نظام ها در زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم تاکید داشت.

از جمله آثار برجسته او می توان به «جامعه تاریخی قوم لر، بر پایه فرهنگ سنتی»، «مبانی جغرافیای انسانی»، «پیش گامان جغرافیا در قلمرو اسلام»، «بررسی درونی جامعه انسانی شهرری از قاجار تا جمهوری اسلامی» و «جهان نامه» اشاره کرد. این آثار هنوز مرجع پژوهش های میان رشته ای درباره مردم شناسی، جغرافیای فرهنگی و تاریخ جامعه و فرهنگ ایرانی هستند و نقش بنیادینی در توسعه مطالعات انسانی و اجتماعی کشور دارند.

دقت، فروتنی، استقلال رای و احترام عمیق او به فرهنگ مردم، وجه تمایز شخصیت علمی و انسانی دکتر صفی نژاد بود. علم برای او نه ابزاری برای شهرت، بلکه مسئولیتی اخلاقی در قبال جامعه محسوب می شد.

میراث علمی و انسانی دکتر جواد صفی نژاد در آثار ماندگار، شاگردان پرشمار و روش پژوهشی مبتنی بر میدانی بودن و احترام به فرهنگ مردم، همچنان زنده است و الگویی پایدار برای نسل های آینده به شمار می آید.

یاد و نام استاد در میان پژوهشگران جغرافیا، جامعه شناسی و انسان شناسی ایران همواره گرامی و زنده خواهد ماند.

علی جودکی