شناسایی و اعتبارسنجی عوامل موثر بر اجرای سیاست های مالی در حوزه شهری مبتنی بر اهداف برنامه هفتم توسعه

تامین منابع مالی پایدار و اجرای اثربخش سیاست های مالی، از الزامات اساسی تحقق اهداف توسعه شهری و ارتقای کیفیت خدمات عمومی است. شهرداری ها در ایران با چالش هایی همچون وابستگی به درآمدهای ناپایدار، اتکای بیش از حد به عوارض ساختمانی، ضعف نظام گزارشگری مالی، محدودیت های بودجه ای، افزایش هزینه ها و ناکافی بودن سازوکارهای نظارتی مواجه اند. این پژوهش با هدف شناسایی و اعتبارسنجی عوامل موثر بر اجرای سیاست های مالی در حوزه شهری مبتنی بر اهداف برنامه هفتم توسعه انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، پژوهشی آمیخته با طرح اکتشافی است که در دو مرحله کیفی و کمی انجام شد. در بخش کیفی، 30 نفر از خبرگان مدیریت شهری در شهرداری تهران با حداقل 15 سال سابقه حرفه ای و مدیریتی مرتبط، به روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از نظریه داده بنیاد نظام مند و نرم افزار NVivo Plus 2020 تحلیل شد. در فرآیند کدگذاری باز، 59 مفهوم اولیه شناسایی و این مفاهیم در قالب 12 مقوله فرعی و دو بعد اصلی دسته بندی شدند. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق ساخته میان کارشناسان امور مالی شهرداری تهران توزیع شد. از مجموع پرسشنامه های توزیع شده، 155 پرسشنامه معتبر برای تحلیل استفاده شد. روایی محتوایی ابزار با شاخص های نسبت روایی محتوا و شاخص روایی محتوا و پایایی آن با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بررسی شد. تحلیل داده های کمی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار SmartPLS انجام گرفت. یافته های بخش کیفی نشان داد که عوامل موثر بر اجرای سیاست های مالی شهری در دو بعد «عوامل اداری مدیریتی» و «عوامل مالی اقتصادی» قابل تبیین است. عوامل اداری مدیریتی شامل چارچوب های نظارتی، خدمات الکترونیکی گزارشگری مالی، سیستم بهای تمام شده، زبان گزارشگری مالی توسعه پذیر، گزارشگری دوره ای و بهنگام، پیش بینی ریسک مالی و تحلیل اثربخشی عملکرد مالی است. عوامل مالی اقتصادی نیز شامل گزارش و تحلیل درآمدی، هزینه ای، عملکرد بودجه ای، اقتصادی و رقابت مالی است. نتایج بخش کمی نیز نشان داد که روابط ساختاری مدل از معناداری آماری برخوردار بوده و شاخص های پایایی، روایی و برازش گزارش شده، مناسب بودن الگوی مفهومی پژوهش را تایید می کنند. بر این اساس، تقویت ظرفیت های مدیریتی، توسعه گزارشگری مالی هوشمند، افزایش شفافیت، مدیریت هزینه و بدهی، تنوع بخشی به منابع درآمدی و استقرار نظام ارزیابی عملکرد، مهم ترین الزامات اجرای موفق سیاست های مالی شهری محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

سیاست های مالی ، مدیریت شهری ، شهرداری تهران ، برنامه هفتم توسعه ، درآمد پایدار ، گزارشگری مالی ، نظریه داده بنیاد.