پدافند غیرعامل مدرسه محور و دانش آموزبنیان: مروری بر تاب آوری زیرساختی و پایداری اجتماعی برای ایران و برای مدرسه

زمینه: مدرسه افزون بر نهاد آموزشی، زیرساخت حیاتی اجتماعی است و ایمنی و تداوم کارکرد آن در بحران ها بر تاب آوری خانواده ها و محله ها اثر می گذارد. با این حال پدافند غیرعامل در مدرسه بیشتر در قالب مانور و دستورالعمل دیده شده و پیوند آن با تاب آوری زیرساختی و پایداری اجتماعی کمتر بررسی شده است. هدف: مرور مفهوم پدافند غیرعامل مدرسه محور و دانش آموزبنیان و تبیین پیوند آن با تاب آوری زیرساختی و پایداری اجتماعی در ایران. روش پژوهش: مطالعه مروری روایی بر پایه اسناد و گزارش های بین المللی (یونیسف، دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل، بانک جهانی)، متن قانون، گزارش های رسمی و رسانه ای داخلی و پژوهش های منتشرشده. داده ها با تحلیل محتوای کیفی و مقایسه تطبیقی بررسی شدند. یافته ها: چارچوب جامع ایمنی مدرسه بر سه ستون تاسیسات ایمن، مدیریت بحران در مدرسه و آموزش کاهش خطر استوار است. بر پایه گزارش رسمی سال 1401، حدود 19٫2 درصد مدارس ایران هنوز نیازمند مقاوم سازی یا تخریب و بازسازی بودند. تجربه ژاپن نشان می دهد ارزیابی نظام مند و حمایت مالی پایدار می تواند سهم مدارس مقاوم را در مقیاس ملی افزایش دهد. منابع مرورشده بیشتر بر زلزله و آتش سوزی تمرکز دارند تا گرما، سیل و تهدیدهای دیجیتال. نتیجه گیری: پدافند غیرعامل در مدرسه زمانی به تاب آوری پایدار می انجامد که ایمنی کالبدی، مدیریت بحران، آموزش دانش آموزان و مشارکت خانواده ها هم زمان و با پایش دوره ای پیگیری شوند.

کلیدواژه ها:

ایمنی مدارس ، پایداری اجتماعی ، پدافند غیرعامل ، تاب آوری زیرساختی ، مدیریت بحران