اخافه عمومی در فضای مجازی بررسی هک و تهدید سایبری به عنوان مصادیقی از محاربه

گسترش فناوری های ارتباطی و وابستگی جوامع به زیرساخت های سایبری، گونه های نوینی از تهدید علیه امنیت عمومی را پدید آورده است که در بسیاری از موارد، آثار و پیامدهای آن ها از جرایم سنتی فراتر می رود. حملات سایبری به شبکه های بانکی، سامانه های کنترل انرژی، مراکز درمانی و زیرساخت های حیاتی، علاوه بر خسارات اقتصادی، موجب ایجاد اضطراب، رعب و ناامنی گسترده در میان شهروندان می شوند. این وضعیت، پرسش بنیادینی را در حوزه فقه جزایی و حقوق کیفری اسلامی مطرح می سازد که آیا مفهوم «اخافه عمومی» و «جرم محاربه» قابلیت انطباق با رفتارهای مجرمانه در فضای مجازی را دارد یا خیر. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع فقه امامیه، قوانین کیفری ایران و مطالعات نوین حقوق سایبری، به بررسی امکان شناسایی هک و تهدیدات سایبری سازمان یافته، به عنوان مصادیقی از محاربه می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که هرچند قانون گذار ایران در ماده 279 قانون مجازات اسلامی، تحقق محاربه را منوط به کشیدن سلاح و ایجاد ناامنی در محیط دانسته است اما در میان برخی دیدگاه های فقهی، معیار اصلی، تحقق قهر و غلبه و ایجاد اخافه عمومی بیان شده است و نه صرف استفاده از سلاح مادی. بر این مبنا، در مواردی که حملات سایبری گسترده به زیرساخت های حیاتی، موجب سلب امنیت عمومی و ایجاد هراس فراگیر شود، امکان توسعه مفهومی برخی عناصر محاربه قابل بررسی است؛ هرچند رعایت اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها اقتضا می کند که چنین توسعه ای با احتیاط و از طریق مداخله تقنینی صورت گیرد.

کلیدواژه ها:

اخافه عمومی ، محاربه ، هک ، امنیت سایبری ، فضای مجازی ، فقه امامیه