بررسی وجه تقدس بخشی هاله نور در آثار هنر و معماری ایران از عصر هخامنشی تا پایان قرن پنجم هجری

فره ایزدی و هاله تقدس، بهعنوان المانی مهم در اکثر آثار هنری و متون دورههای پیش از اسلام وجود داشت و راوی مفاهیمی عمیق، پیچیده و بنیادین در رابطه با حکومتها و دین حاکم بر جامعه بوده است. این اسطوره در دورههای مختلف تاریخی مانند حکومت ساسانیان، وظایفی مهم مانند نشان دادن تبار ایزدی و اثبات پاکی خون را بر عهده داشت. با ورود اسلام و حاکم شدن دین جدید، فرهنگ، هنر و مفاهیم دینی گذشته با تغییر کارکرد اصلی و هماهنگ شدن با اصول مسلمانان، همچنان در جامعه رواج داشتند. از میان تمام مواردی که از گذشته به دوره اسلامی رسیدند، تفکر نور بودن خداوند و نماد هاله مقدس مورد توجه این پژوهش قرار گرفته است. فره ایزدی در دوره اسلامی با تحول و تطور در معنای اصلی و از دست دادن کارکرهای گذشته مورد استفاده قرار گرفت. پژوهش حاضر سعی دارد به چگونگی و روند عمومیت یافتن هاله نور در دوره اسلامی پاسخ دهد. فرضیه اصلی این تحقیق این است که هاله نور یا فره ایزدی ابتدا فقط در رابطه با ایزدان به کار گرفته میشد (دوره هخامنشی). با گذشت زمان و شکل گیری حکومتهای اشکانی و ساسانی این نماد معنوی، با حفظ جایگاه ویژه خود، دور سر شاهان و گاه برخی جانداران منصوب به ایزدان استفاده شد (مانند خروس، طاووس و مرغ وارغن). سپس با شکل گیری حکومت اسلامی این المان با از دست دادن جایگاه و کارکرد اصلی خود، مجدد بازسازی و استفاده از آن در بین مردم فراگیر شد.

کلیدواژه ها:

تزئینات معماری ، فلزگری ، هاله نورانی ، نورانی شدن ، نور مقدس ، ایران