جایگاه دین در زندگی بشر از نگاه شهید مطهری (ره) و ژان ژاک روسو

پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی «جایگاه دین در زندگی بشر» از نگاه شهید مرتضی مطهری و ژان ژاک روسو، به تحلیل دیدگاه های این دو اندیشمند در دو عرصه فردی و اجتماعی می پردازد. ضرورت این تحقیق از آن روست که هر دو متفکر، با وجود تعلق به دو سنت فکری کاملا متفاوت، دین را پاسخی به بحران های بنیادین بشر می دانند و مقایسه آرای آن ها می تواند پرتوی بر فهم نسبت دین با چالش های انسان معاصر بیفکند. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی - تحلیلی با رویکرد تطبیقی و مبتنی بر مطالعه مستقیم آثار دو متفکر است. یافته ها نشان می دهد که هر دو اندیشمند، ریشه بحران های بشر را در «ازخودبیگانگی» او در برابر تمدن فاسد تشخیص می دهند و راه نجات را «بازگشت به سرشت اصیل» می دانند؛ مطهری این سرشت را «فطرت الهی» و روسو «وجدان درونی» می نامد. با این حال، اختلاف بنیادین آن ها در تعیین «منبع و ماهیت دین» است: مطهری دین را حقیقتی وحیانی و شریعتی جامع می داند و در عرصه اجتماع به الگوی «ولایت فقیه» می رسد، حال آنکه روسو با ناتوان شمردن ادیان وحیانی برای ورود به سیاست، «دین مدنی» را به عنوان دینی خودساخته و در خدمت همبستگی اجتماعی مطرح می کند و حاکمیت را از آن «اراده عمومی» می داند، نه «شریعت الهی». همین امر رویکرد روسو را در تحلیل نهایی به سکولاریسم منتهی می کند.

کلیدواژه ها:

جایگاه دین ، دین طبیعی ، دین مدنی ، سکولاریسم ، فطرت