تحلیل عوامل تعیین کننده تورم در اقتصاد ایران (1352–1404): نقش نقدینگی، نرخ ارز و شکاف تولید با رویکرد خودرگرسیون با وقفه های توزیع شده (ARDL)

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عوامل تعیین کننده تورم در اقتصاد ایران طی دوره 1352 تا 1404 انجام شده است. برای این منظور، از رویکرد خودتوضیح با وقفه گسترده (ARDL) و آزمون کرانه ها به منظور بررسی روابط بلندمدت میان شاخص قیمت مصرف کننده به عنوان متغیر وابسته، و نقدینگی (M2)، نرخ ارز، شکاف تولید و قیمت جهانی نفت به عنوان متغیرهای توضیحی استفاده شده است. نتایج آزمون کرانه ها وجود رابطه تعادلی بلندمدت و پایدار میان متغیرها را تایید می کند. یافته های برآورد بلندمدت نشان می دهند که نرخ ارز با ضریب (0.539) و نقدینگی با ضریب (0.433) هر دو اثر مثبت و معنادار بر تورم دارند و نرخ ارز مهم ترین محرک مستقیم تورم در این دوره بوده است. شکاف تولید نیز با ضریب(1.753) اثر مثبت و معنادار دارد که بیانگر نقش فشار تقاضا در پویایی های تورمی است. در مقابل، قیمت جهانی نفت اثر مستقیم معناداری بر تورم ندارد و انتقال درآمدهای نفتی عمدتا از مسیر غیرمستقیم پایه پولی و نقدینگی صورت می گیرد. ضریب تعیین مدل (0.9998) برازش بسیار مطلوب را نشان می دهد. آزمون های تشخیصی فقدان خودهمبستگی، ناهمسانی واریانس و عدم نرمالیتی پسماندها را تایید می کنند و نمودارهای CUSUM و CUSUMSQ پایداری ساختاری ضرایب را در طول دوره مورد بررسی تایید می نمایند. بر اساس یافته ها، کنترل رشد نقدینگی، ایجاد ثبات در بازار ارز و افزایش ظرفیت تولیدی به عنوان محورهای اصلی سیاست گذاری ضدتورمی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تورم ، نقدینگی ، نرخ ارز ، شکاف تولید ، مدل ARDL ، اقتصاد ایران