شناسایی و ارزیابی ریسک داده محور با درنظرگرفتن روابط علی و معلولی بین ریسک ها (موردکاوی: فرآیند انبارش و تامین خوراک در یک پالایشگاه نفتی)

مدیریت ریسک همیشه یکی از مهم ترین گام های نخست ورود به بهینه سازی و بهره وری در هر سازمانی است. در تمام سازمان ها ریسک های مثبت و منفی وجود دارد که می تواند بر اهداف آن سازمان تاثیرگذار باشد و مواجهه با این ریسک ها اجتناب ناپذیر است. به همین سبب شناسایی و ارزیابی ریسک های سازمان نقش به سزایی در کنترل و کاهش اثرات ناشی از این ریسک ها دارد. ارزیابی ریسک یکی از فرآیند های مهم مدیریت ریسک است که به شناسایی و تجزیه وتحلیل و ارزشیابی ریسک می پردازد و این امکان را به مدیران می دهد که بتوانند برای ریسک هایی که برای سازمان خطر محسوب می شود، برنامه ریزی کنند. از طرفی در میان عوامل ریسک های هر سازمان یک سری روابط علی و معلولی وجود دارد که بر میزان و اهمیت ریسک، تاثیرات مثبت و منفی دارند. این پژوهش با همین هدف به شناسایی، اولویت بندی و ارزیابی ریسک های عملیاتی پرداخت که به صورت مورد کاوی در بخش انبارش و تامین خوراک یک پالایشگاه تولید روغن های روانکار انجام شد. نخست با استفاده از روش مصاحبه و استفاده از پرسشنامه از میان 16 ریسک شناسایی شده، 7 مورد انتخاب شد، سپس از میان 7 ریسک انتخاب شده با استفاده از تکنیک های FMEA و AHP ریسک "کاهش راندمان تولید رافینات" به عنوان مهم ترین ریسک شرکت انتخاب شد. در ادامه 11 عامل تاثیرگذار بر این ریسک با روش های دلفی و گروه کانونی شناسایی و انتخاب شدند و روابط علی و معلولی بین این عوامل با استفاده از مدل سازی سیستم داینامیک به منظور تعیین نوع روابط و اثر عوامل شناسایی شد. در انتها با استفاده از سه روش رگرسیون خطی، رگرسیون لاسو و رگرسیون ریج که از روش های ارزیابی ریسک داده محور هستند، ریسک مورد نظر مورد ارزیابی قرار گرفت و پارامترهای تاثیرگذار و نوع تاثیر این پارامترها بر ریسک مورد نظر تحلیل شد. برای این ریسک تابع مطلوبیت با استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین تعریف شد تا تاثیر هر یکی از متغیرهای موجود در این ریسک مورد بررسی قرار بگیرد. در نهایت درخصوص مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر ریسک مورد نظر، راه کارهای بهینه سازی ارائه شد.

کلیدواژه ها:

شناسایی ریسک ، ارزیابی ریسک داده محور ، یادگیری ماشین ، مدلسازی سیستم داینامیک ، ریسک صنایع نفتی