برنامه ریزی فضایی گردشگری شهرستان دامغان

شهرستان دامغان با برخورداری از پیشینه ای هفت هزارساله، تنوع کم نظیر جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی، و موقعیت راهبردی در مسیر جاده ابریشم، یکی از مستعدترین مناطق ایران برای توسعه گردشگری به شمار می رود. با این حال، پراکندگی جاذبه ها، ضعف زیرساخت های دسترسی، و فقدان برنامه ریزی فضایی منسجم، بهره برداری از این ظرفیت ها را با چالش مواجه کرده است. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوبی برای برنامه ریزی فضایی گردشگری شهرستان دامغان، به تحلیل پراکنش جاذبه ها، ارزیابی توان ژئوتوریسمی، و طراحی مسیرهای بهینه گردشگری می پردازد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نوع کاربردی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، پیمایش میدانی و مصاحبه با خبرگان گردآوری شده و با استفاده از مدل های چندمعیاره، تحلیل SWOT و روش کمترین فاصله از بهترین تصمیم (TOPSIS اصلاح شده) تحلیل گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که چشمه علی دامغان با بالاترین امتیاز در هر دو مدل ارزیابی ژئوتوریسمی (GAM و Kubalíková)، مهم ترین و ارزشمندترین ژئوسایت منطقه محسوب می شود و می تواند به عنوان لنگرگاه توسعه پایدار گردشگری دامغان ایفای نقش کند. نتایج تحلیل مسیرهای گردشگری حاکی از آن است که مسیر شاهرود-دامغان با ضریب 0/7688 در رتبه اول و مسیر اصفهان-دامغان با ضریب 0/1468 در رتبه دوازدهم قرار گرفته اند. همچنین، ظرفیت 14 اقامتگاه بومگردی و 2 اقامتگاه سنتی فعال در شهرستان، بستری مناسب برای توسعه گردشگری جامعه محور فراهم کرده است، اما چالش هایی نظیر فرآیند تمدید مجوزها، محدودیت تسهیلات بانکی و ضعف بازاریابی، مسیر توسعه را کند نموده است. بر اساس یافته ها، راهبردهای رقابتی مبتنی بر SWOT، مناسب ترین رویکرد برای برنامه ریزی فضایی گردشگری دامغان شناسایی شد که در چهار دسته تهاجمی، تنوع، بازنگری و تدافعی قابل عملیاتی سازی است. در پایان، پژوهش پیشنهادهایی نظیر پهنه بندی فضایی گردشگری، تقویت زیرساخت های اقامتی و حمل ونقل، توسعه مسیرهای موضوعی، و حمایت از کسب وکارهای بومی زنان روستایی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی فضایی ، گردشگری ، شهرستان دامغان ، توسعه پایدار گردشگری ، آمایش سرزمین ، ژئوتوریسم ، مسیرهای گردشگری