کارآفرینی بین المللی از منظر ارزش های اسلامی(ارائه مدل پارادایمی براساس نظریه گراندد تئوری)

پژوهش حاضر با هدف تبیین ظرفیت های تعامل میان کارآفرینی بین المللی و ارزش های اسلامی در خلق فرصت های کسب وکار و زمینه سازی برای تحقق «معیشت پرهیزکارانه» انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه می توان با بهره گیری از مبانی حکمت اسلامی، الگویی بومی، اخلاق محور و در عین حال قابل عرضه در عرصه بین المللی برای کارآفرینی ارائه کرد. بر این اساس، پژوهش می کوشد نشان دهد که کارآفرینی مبتنی بر ارزش های اسلامی، صرفا نوعی فعالیت اقتصادی مقید به شریعت نیست، بلکه می تواند بستری برای شکل گیری زیست مومنانه، هویت مند و مسئولانه در جهان معاصر فراهم آورد؛ همچنان که حکمت اسلامی نیز قادر است افق های نظری مطالعات کارآفرینی بین المللی را تعمیق و بازسازی کند. در گام نخست، مبانی پنج گانه فلسفی شامل هستی شناسی، معرفت شناسی، اخلاق، زیبایی شناسی و فلسفه سیاسی، در قالب یک مطالعه تطبیقی میان سنت فلسفی رایج و حکمت اسلامی بررسی شد تا تفاوت ها و دلالت های هر یک در فهم جهان، انسان، جامعه و کنش اقتصادی تبیین شود. سپس، راهبردهای پژوهش بر پایه همین پنج ساحت دسته بندی شد و برای هر ساحت، چهار راهکار شامل استقرای تمثیلی، طرح پرسش های فلسفی، فرضیه سازی و اصطلاح سازی به کار گرفته شد. بدین ترتیب، پژوهش از یک ماتریس تحلیلی 5×4 بهره گرفت که در مجموع 20 راهبرد و راهکار را برای صورت بندی فرصت های کارآفرینانه در نسبت با حکمت اسلامی فراهم می آورد. در گام دوم، به منظور ارائه مدل بومی پژوهش، از روش کیفی نظریه داده بنیاد با رویکرد نظام مند استراوس و کوربین استفاده شد. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با کارآفرینان بین المللی، سیاست گذاران اقتصادی و خبرگان دانشگاهی گردآوری شد و نمونه گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها نیز در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با اعمال پروتکل واژه گزینی علمی انجام شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر یک از ساحت های پنج گانه فلسفی می توانند منشا شناسایی و صورت بندی فرصت های نوین کارآفرینی بین المللی در جوامع مسلمان باشند. در ساحت اخلاق، مفاهیمی چون حلال و حرام، تعارض میان پارادایم های جهان متجدد و الزامات زیست مومنانه، و نیز ایده هایی مانند رستوران های زنجیره ای اسلامی، نمونه هایی از تبدیل ارزش های دینی به فرصت های اقتصادی اند. در ساحت زیبایی شناسی، ظرفیت های هنر و ذوق اسلامی، از جمله الگوهایی مشابه تولیدات الهام گرفته از معماری و کاشی کاری اسلامی، قابلیت خلق مزیت رقابتی فرهنگی در بازارهای فراملی را نشان می دهند. در ساحت هستی شناسی، تسلط بر مبانی وجودشناختی فرهنگ ها می تواند مبنای تولید محصولات رسانه ای و فرهنگی اثرگذار باشد؛ چنان که موفقیت برخی نمونه های جهانی در صنعت انیمیشن، ریشه در فهم عمیق بنیان های فکری و تمدنی آنها دارد. در ساحت معرفت شناسی، فهم دقیق علم جدید و فناوری های نوظهور به منزله پیش شرط ورود به کسب وکارهای نوپدید مطرح می شود و مفاهیمی مانند «غافلگیری فناورانه» بر ضرورت درک پیشینی تحولات علمی، از جمله در حوزه رمز ارزها و زیست بوم دیجیتال، دلالت دارد. در ساحت فلسفه سیاسی نیز کارآفرینی در نسبت با نظم اجتماعی، امت سازی و ظرفیت های تمدنی جهان اسلام بازخوانی شده و این فرضیه مطرح می شود که زیست دیجیتال مسلمانان در فضایی مشابه متاورس می تواند ظرفیت های انقلاب دیجیتال را در راستای تحقق آرمان قرآنی «امت واحده» به کار گیرد. بر پایه این یافته ها، مدل نهایی پژوهش با معرفی «کارآفرینی بین المللی مبتنی بر معیشت پرهیزکارانه» به عنوان مقوله هسته ای، نشان می دهد که ارزش های خاص جوامع مسلمان، در بستر تنوع فرهنگی و تحولات جهانی، نه تنها محدودیت آفرین نیستند، بلکه می توانند به منبعی برای خلق فرصت، تولید محصولات و خدمات پرهیزکارانه، و بازتعریف مزیت رقابتی در عرصه بین المللی تبدیل شوند. این مدل، افزون بر ارائه چارچوبی بومی برای کنش اقتصادی ارزش محور، می تواند مبنایی نظری و کاربردی برای معرفی، حفظ و ارتقای آموزه های حکمت اسلامی در سپهر جهانی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

معیشت پرهیزکارانه ، کارآفرینی بین المللی ، فلسفه و حکمت اسلامی ، روش کیفی ، مطالعه تطبیقی