پایروند مافی؛ مطالعه ای تاریخی–انسان شناختی در ساختار اجتماعی، زیست بوم و فرهنگ سوگ یک طایفه زاگرس نشین

چکیده: پژوهش حاضر با روش توصیفی– تحلیلی و با استناد به منابع دست اول تاریخی (خاطرات حسین قلی خان نظام السلطنه مافی، تذکره الآبا، تاریخ گیتی گشا، گلشن مراد، مجمل التواریخ گلستانه) و داده های میدانی (مصاحبه با کهنسالان طایفه و مشاهدات مستقیم)، به بررسی ابعاد مختلف طایفه پایروند مافی می پردازد. این طایفه که خاستگاه اصلی آن لرستان بوده، در گذر تاریخ با کوچ های اجباری، تبعید و پراکندگی گسترده روبه رو شده و امروزه بازماندگان آن در استان های تهران، کردستا ن، ایلام، کرمانشاه، قزوین، فارس، مرکزی، قوچان، مازندران، همدان، لرستان، آذربایجان غربی و البرز سکونت دارند. یافته ها نشان می دهد که پایروند مافی برخلاف ایلاتی چون کلهر و سنجابی، به دلیل پراکندگی اجباری، کوچ های مکرر و اختلافات درونی، هرگز به ساختار ایلی متمرکز با ایلخان واحد دست نیافت و همواره به عنوان یک طایفه (نه ایل) شناخته می شود. فرهنگ این طایفه نیز به دلیل مصیبت های تاریخی، عمدتا در چارچوب سوگ و ماتم تعریف می شود. هوره با قدمتی هفت هزارساله، کهن ترین و اصیل ترین گونه موسیقی این قوم را نمایندگی می کند. مور و پاوه موری نیز مرثیه هایی هستند برای ستایش رفتگانی که در حافظه جمعی این طایفه جاودانه شده اند. آیین های پرسانه و سورانه و پوشاک سنتی زنان (سربند، لچگ، کمرچین، ماشته) نیز از جلوه های بارز هویت این طایفه به شمار می روند. این پژوهش همچنین نخستین مطالعه جامع درباره ساختار اجتماعی، زیست بوم، آیین ها و فرهنگ عامه این طایفه است.

کلیدواژه ها:

پایروند مافی ، ساختار عشایری ، پرسانه ، سورانه ، هوره ، مور