حفظ الصحه مظفری؛ پلی میان طب سنتی و آموزش نوین بهداشت در ایران عصر قاجار

پژوهش تاریخی حاضر به بررسی شکل گیری آموزش نوین بهداشت در ایران اواخر دوره قاجار می پردازد و کتاب درسی «حفظ الصحه مظفری» (1305 ه.ش) را به عنوان مطالعه موردی کانونی تحلیل می کند. با به کارگیری روش شناسی نسخه شناختی و اسنادی، ویژگی های مادی، محتوای تربیتی و بافت نهادی این اثر کمترشناخته شده بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که: (1) این کتاب به صورت نظام مند در برنامه رسمی دبستان (پایه های سوم و چهارم) گنجانده شد و علم بهداشت اروپایی را با هنجارهای طهارت اسلامی تلفیق نمود؛ (2) مولف آن، میرزا محمدعلی خان مظفری، هم زمان معلم و کتابدار بود و گروه جدیدی از مربیان غیرروحانی بهداشت را نمایندگی می کرد؛ (3) بیست چاپ از این کتاب نشان دهنده پذیرش گسترده و حمایت دولتی است. استدلال اصلی آن است که اثر مظفری، پارادایمی انتقالی است، از طب پیشامدرن (اخلاطی) به آموزش نهادینه و دولتی بهداشت عمومی. این پژوهش به تاریخ جهانی آموزش بهداشت کمک کرده و شکافی در تاریخ نگاری آموزشی ایران را با نشان دادن چگونگی بومی سازی پزشکی پیشگیرانه غربی از طریق مفاهیم دینی-فرهنگی توسط کنشگران ایرانی پر می کند.

کلیدواژه ها:

تاریخ بهداشت عمومی ، آموزش بهداشت ، ایران قاجار ، نسخه شناسی ، طب ایرانی ، حفظ الصحه ، مظفری.