از قانون گریزی تا نافرمانی مدنی جوانان و نوجوانان ایرانی؛ تحلیل زمینه های ساختاری، عوامل روانشناختی و ارائه مدل مدیریتی

مقدمه: نافرمانی مدنی در میان جوانان و نوجوانان ایرانی به یکی از چالش های اساسی مدیریت اجتماعی در سال های اخیر تبدیل شده است. این پدیده که با تکیه بر استفاده هوشمندانه از فضای مجازی و ناامیدی از مسیرهای اصلاحی درون سیستمی شکل گرفته، ریشه در عوامل متعددی دار . هدف: این پژوهش با هدف تحلیل زمینه های ساختاری، عوامل روانشناختی و ارائه مدل مدیریتی برای کاهش گرایش جوانان و نوجوانان به نافرمانی مدنی انجام شده است. روش: مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و مرور نظام مند 42 منبع معتبر داخلی و بین المللی، به تحلیل علل و عوامل موثر بر نافرمانی مدنی جوانان پرداخته است. یافته ها: شش دسته عامل اصلی شامل «ویژگی های رشدی دوران جوانی و نوجوانی»، «عوامل روانشناختی-فردی»، «تاثیرپذیری از جامعه دوستان و همسالان»، «زمینه های ساختاری و نهادی»، «نقش فضای مجازی و رسانه های خارجی» و «عوامل سیاسی و حکمرانی» شناسایی شدند. همچنین بررسی رویدادهای چند سال اخیر نشان می دهد که نافرمانی مدنی در ایران، از یک پدیده مقطعی به یک «سبک زندگی اعتراضی» تبدیل شده است که ریشه در شکاف های ساختاری و ناتوانی در درک نسل جدید دارد. نتیجه گیری: برای مدیریت این پدیده، گذار از رویکردهای واکنشی و امنیتی به رویکردهای پیشگیرانه و چندوجهی ضروری است. اصلاح نظام آموزشی، افزایش سواد رسانه ای، تقویت نهاد خانواده، ایجاد کانال های گفت وگوی مستمر با جوانان و شفاف سازی قوانین، از مهم ترین راهکارهای عملی در این زمینه است. توجه به ابعاد روانشناختی و هیجانی دوران نوجوانی و جوانی و نقش همسالان و جامعه دوستان، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل تشدیدکننده نافرمانی، باید در سیاست گذاری ها لحاظ شود.

کلیدواژه ها:

نافرمانی مدنی ، جوانان و نوجوانان ، هیجان خواهی ، هویت جویی ، فضای مجازی