بازتعریف وکالت تام الاختیار و بلاعزل در عصر هوش مصنوعی و ثبت رسمی دیجیتال؛ چالش احراز اراده و هویت موکل، حدود نمایندگی، تعارض منافع و مسئولیت ناشی از سوءاستفاده از اختیار با مطالعه تطبیقی حقوق ایران، اتحادیه اروپا و آمریکا.

وکالت تام الاختیار و بلاعزل از نهادهای مهم حقوق نمایندگی است که در حقوق ایران، به ویژه در معاملات اموال غیرمنقول، کاربرد گسترده ای دارد. با وجود این، تحول نظام ثبت رسمی معاملات، گسترش اسناد و امضاهای الکترونیکی، ظهور هویت دیجیتال و توسعه سامانه های هوش مصنوعی، مبانی سنتی احراز اراده و هویت موکل و همچنین حدود اختیار وکیل را با چالش های جدیدی مواجه ساخته است. در نظام سنتی، احراز هویت موکل و انتساب اراده وی عمدتا از طریق حضور فیزیکی، اسناد هویتی، امضا و تشریفات دفترخانه ای انجام می گرفت؛ اما در محیط دیجیتال، صرف انتساب یک امضای الکترونیکی یا داده زیستی به شخص، الزاما به معنای احراز «اراده واقعی و آگاهانه» وی نیست. این مسئله در مواردی که از هوش مصنوعی مولد، جعل صوت و تصویر، مهندسی اجتماعی یا سامانه های تصمیم یار استفاده می شود، اهمیت بیشتری پیدا می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی مبانی وکالت تام الاختیار و بلاعزل در حقوق ایران، حدود اختیار وکیل، تکلیف وی به رعایت مصلحت موکل، تعارض منافع، مسئولیت ناشی از سوءاستفاده از اختیار و آثار ثبت رسمی دیجیتال را بررسی می کند. در حقوق اتحادیه اروپا، چارچوب EIDAS و مقررات جدید هویت دیجیتال، مبنای تحلیل اعتبار و قابلیت اعتماد ابزارهای شناسایی و امضای الکترونیکی قرار می گیرد؛ در حالی که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، محدودیت ها و الزامات مهمی درباره برخی کاربردهای هوش مصنوعی و شناسایی زیستی ایجاد کرده است. در حقوق آمریکا نیز با توجه به پراکندگی قوانین ایالتی، قانون نمونه Uniform Power of Attorney Act و اصول حقوق نمایندگی و رابطه امانی، معیارهای مهمی برای تحلیل وظایف وکیل و جلوگیری از سوءاستفاده از اختیار ارائه می کنند. یافته پژوهش نشان می دهد که «تام الاختیار بودن» و «بلاعزل بودن» نباید به معنای مصونیت وکیل از کنترل حقوقی یا سقوط تکالیف امانی و مسئولیت وی تلقی شود و در عصر دیجیتال، اعتبار نمایندگی باید بر سه سطح مستقل از یکدیگر، یعنی «احراز هویت»، «احراز انتساب سند» و «احراز اراده آگاهانه و آزاد» استوار شود.

کلیدواژه ها:

وکالت تام الاختیار ، وکالت بلاعزل ، هویت دیجیتال ، ثبت رسمی ، نمایندگی دیجیتال .