تحلیل جرم شناختی تاثیر هوش مصنوعی بر الگوهای ارتکاب جرم و چالش های سیاست جنایی ایران

گسترش شتابان فناوری های هوش مصنوعی (Artificial Intelligence)، به ویژه سیستم های مولد (Generative AI) و یادگیری عمیق، تحولی بنیادین در ساختار رفتارهای مجرمانه و الگوهای بزه دیدگی ایجاد کرده است. فناوری حاضر با کاهش چشمگیر هزینه های ارتکاب جرم و حذف محدودیت های زمانی و مکانی، گونه های نوینی از بزهکاری نظیر جعل عمیق (Deepfake)، مهندسی اجتماعی خودکار و نفوذ الگوریتمی را پدید آورده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، به بررسی دگردیسی جرم شناختی بزهکاری در عصر هوش مصنوعی و ارزیابی چالش های حقوق کیفری ماهوی و سیاست جنایی ایران در مواجهه با این پدیده می پردازد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که نظام حقوق کیفری سنتی ایران به دلیل اتکا بر ارکان کلاسیک مسئولیت مبتنی بر اراده فیزیکی و انسانی، در تبیین رابطه سببیت، احراز عنصر معنوی و انتساب مسئولیت به کنشگران متکثر زیست بوم الگوریتمی دچار نارسایی جدی است. افزون بر این، نصوص قانونی موجود، از جمله قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و قانون جرایم رایانه ای مصوب 1388، فاقد ظرفیت بازدارندگی و جامعیت لازم در قبال رفتارهای خودمختار ماشین هستند. در نهایت، گذار از سیاست جنایی واکنشی و سرکوب گر به سیاست جنایی مشارکتی، جامع و مبتنی بر تنظیم گری پیشینی و پیشگیری وضعی-فناورانه پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

الگوریتم های خودمختار ، جرم انگاری ، جرم شناسی تحلیلی ، حقوق جرایم رایانه ای