بررسی تطبیقی بودجه آموزش و پرورش ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)با تاکید بر ساختار تامین مالی و کارایی هزینه ها

آموزش و پرورش به عنوان مهم ترین نهاد تربیت سرمایه انسانی، نقش تعیین کننده ای در رشد اقتصادی، توسعه اجتماعی، کاهش نابرابری و افزایش بهره وری نیروی انسانی دارد. تجربه کشورهای توسعه یافته نشان می دهد که سرمایه گذاری هدفمند در آموزش، یکی از موثرترین راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار است. از این رو، نحوه تخصیص منابع مالی و مدیریت بودجه آموزش و پرورش، یکی از مهم ترین شاخص های ارزیابی عملکرد دولت ها محسوب می شود. در ایران، آموزش و پرورش همواره یکی از بزرگ ترین دستگاه های اجرایی از نظر تعداد کارکنان و حجم اعتبارات بوده است. با وجود افزایش سالانه بودجه اسمی این وزارتخانه، عواملی همچون تورم، رشد هزینه های جاری، محدودیت منابع عمومی و افزایش هزینه های پرسنلی موجب شده است که بخش عمده اعتبارات صرف پرداخت حقوق و مزایای کارکنان شود و سهم اندکی برای توسعه زیرساخت های آموزشی، نوسازی مدارس، فناوری های آموزشی و ارتقای کیفیت باقی بماند. در مقابل، کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) با بهره گیری از نظام های بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد، ارزیابی مستمر کیفیت آموزشی، توسعه آموزش معلمان و سرمایه گذاری در فناوری های نوین، توانسته اند اثربخشی بیشتری از منابع مالی آموزشی خود به دست آورند. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی نظام تامین مالی آموزش و پرورش ایران و کشورهای عضو OECD و تحلیل تفاوت های موجود در ساختار بودجه، نحوه تخصیص منابع و پیامدهای آن بر کیفیت آموزش است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی بوده و اطلاعات از طریق مطالعه اسناد رسمی، گزارش های OECD، یونسکو، بانک جهانی، قوانین بودجه ایران و مقالات علمی گردآوری شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مهم ترین تفاوت ایران با کشورهای OECD، نه صرفا در حجم بودجه، بلکه در کیفیت مدیریت منابع مالی، نحوه تخصیص اعتبارات، میزان سرمایه گذاری در فناوری آموزشی و اجرای نظام بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد است. بر این اساس، اصلاح ساختار بودجه، افزایش اعتبارات توسعه ای و حرکت به سمت نظام بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد از مهم ترین راهکارهای ارتقای کیفیت آموزش در ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

آموزش و پرورش ، بودجه ، تامین مالی ، سرمایه انسانی ، OECD ، بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد