اصالت و انتساب فایل صوتی دیجیتال در اثبات دعوا؛ تحلیل معیارهای قضایی احراز تمامیت، هویت گوینده و مشروعیت تحصیل دلیل با مطالعه تطبیقی حقوق ایران، اتحادیه اروپا و آمریکا

گسترش ارتباطات دیجیتال و استفاده گسترده از تلفن های هوشمند، پیام رسان ها و سامانه های ارتباطی، فایل صوتی دیجیتال را به یکی از ادله مهم و در عین حال چالش برانگیز در دعاوی حقوقی و کیفری تبدیل کرده است. ضبط مکالمات، پیام های صوتی، فایل های استخراج شده از تلفن همراه و فایل های صوتی مبادله شده در بسترهای الکترونیکی، ممکن است حاوی اطلاعاتی باشد که در اثبات وقوع یک معامله، اقرار، تهدید، توهین، پرداخت وجه، توافق یا سایر وقایع حقوقی و کیفری موثر واقع شود. با این حال، قابلیت شنیدن یک فایل صوتی به هیچ وجه مساوی با اصالت، انتساب و اعتبار اثباتی آن نیست. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که دادگاه بر اساس چه معیارهایی می تواند اصالت، تمامیت، انتساب و ارزش اثباتی یک فایل صوتی دیجیتال را احراز کند و مشروعیت شیوه تحصیل آن چه تاثیری بر قابلیت استناد آن دارد؟ پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و مطالعه تطبیقی حقوق ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا انجام شده است. در حقوق ایران، قانون تجارت الکترونیکی مصوب 1382 با شناسایی «داده پیام» و منع رد دلیل صرفا به علت قالب الکترونیکی آن، ظرفیت مهمی برای پذیرش فایل های صوتی دیجیتال ایجاد کرده است. مواد 12 تا 16 این قانون، به ویژه معیار «عوامل مطمئنه»، مبنای مناسبی برای تحلیل قابلیت اعتماد به داده صوتی فراهم می کنند. با این حال، قانونگذار ایران هنوز نظام جامع و تفصیلی برای احراز هویت گوینده، تشخیص تقطیع، زنجیره نگهداری دیجیتال، DEEPFAKE صوتی و استانداردهای کارشناسی صوت پیش بینی نکرده است. در حقوق آمریکا، Rule 901 قواعد فدرال ادله، Authentication را شرط پذیرش دلیل دانسته و شناسایی صدا را صراحتا یکی از شیوه های احراز اصالت معرفی کرده است. در حقوق اتحادیه اروپا نیز ماده 46 مقررات EIDAS مقرر می کند که سند الکترونیکی صرفا به دلیل الکترونیکی بودن نباید از آثار حقوقی یا قابلیت پذیرش به عنوان دلیل محروم شود و تعریف سند الکترونیکی نیز صراحتا محتوای صوتی و ضبط صوتی تصویری را دربرمی گیرد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که اصالت فایل صوتی باید مفهومی مرکب و چندلایه تلقی شود و دادگاه برای ارزیابی آن باید دست کم شش عنصر را بررسی کند: منشا فایل، تمامیت دیجیتال، انتساب صدا، تمامیت محتوایی، مشروعیت تحصیل و تایید بیرونی توسط قرائن مستقل. مقاله در نهایت، «الگوی شش مرحله ای اعتماد قضایی به فایل صوتی دیجیتال» را به عنوان الگوی پیشنهادی برای حقوق ایران ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

ادله دیجیتال ، فایل صوتی ، اصالت ، انتساب ، تشخیص صدا ، ضبط مکالمه ، DEEPFAKE