برسی ارتقا عملکردی محور خیابان تیموری شهر شیراز در راستای حفظ هویت تاریخی وفرهنگی

خیابان ها به عنوان عناصر کلیدی بافت شهری، نه تنها نقش های حمل ونقلی و دسترسی پذیری را ایفا می کنند، بلکه به عنوان فضاهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، هویت شهر را شکل می دهند. در این میان، خیابان های تجاری به دلیل تراکم فعالیت های اقتصادی، تعاملات اجتماعی و حضور گسترده ی شهروندان، از اهمیت ویژه ای در ساختار شهر برخوردارند. این خیابان ها در شهرهای تاریخی، علاوه بر عملکرد تجاری، به عنوان حاملان میراث فرهنگی و نمادهای هویتی شهر عمل می کنند؛ اما در عین حال، با چالش هایی همچون فرسودگی کالبدی، ناهماهنگی های معماری، کاهش کیفیت محیطی و تضعیف سرمایه ی اجتماعی مواجه اند.در پژوهش حاضر با عنوان «بررسی ارتقای عملکردی محور خیابان تیموری شهر شیراز در راستای حفظ هویت تاریخی و فرهنگی»، با استفاده از روش ترکیبی کمی و کیفی، شامل پرسشنامه های استاندارد شده برای ارزیابی شاخص های کالبدی، اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان شهری، عملکرد این محور شهری مورد تحلیل قرار گرفت. نمونه پژوهش شامل 50 نفر از کارشناسان شهری (با اکثریت زن، تحصیلات فوق لیسانس و سابقه فعالیت 10 تا 15 ساله) بود یافته های تحلیلی نشان می دهد که این محور شهری با وجود دارا بودن ظرفیت های بالقوه در حفظ هویت تاریخی-فرهنگی (با میانگین 3.70 از 5)، نقاط قوت خیابان تیموری عمدتا در «هویت تاریخی» و «دسترسی پیاده» (با میانگین های 3.70 و 3.60) شناسایی شده اند؛ در حالی که ضعف های جدی در «مقاوم سازی زلزله» (میانگین 2.00)، «تعمیر ساختمان ها» (2.24)، «خدمات آموزشی» (2.26) و «فضای سبز» (2.02) به عنوان مهم ترین نارسایی ها مطرح هستند. آزمون های ناپارامتری نیز تایید می کنند که سه بعد کالبدی، اجتماعی و زیست محیطی به طور معناداری پایین تر از سطح متوسط (3) ارزیابی شده اند (p<0.001)، در حالی که بعد اقتصادی در سطح متوسط باقی مانده است. این تناقض بین «ادراک هویت» و «عملکرد کالبدی» نشان دهنده یک شکاف سیستمی در مدیریت شهری است؛ به گونه ای که پتانسیل های فرهنگی و گردشگری خیابان تیموری به دلیل نبود برنامه ریزی یکپارچه، فرسودگی زیرساخت ها و عدم توجه به اصول حفاظتی، به طور کامل محقق نشده اند. همچنین، همبستگی اسپیرمن نشان می دهد که «هویت تاریخی» و «کیفیت محیط» رابطه ای قوی و مثبت دارند (r=0.609)، در حالی که ارتباط بین ابعاد اجتماعی و زیست محیطی غیرمعنادار است، که نشان دهنده تفکیک ذهنی پاسخ دهندگان در ارزیابی پایداری شهری است. این یافته ها بر ضرورت رویکردی تلفیقی تاکید دارند که ضمن حفظ هویت فرهنگی، به اصلاح ساختارهای کالبدی، ارتقای کیفیت محیط زیست و تقویت سرمایه اجتماعی بپردازد. در این راستا، راهکارهای پیشنهادی شامل «بازسازی انتخابی با الهام از معماری بومی»، «احیای فضاهای متروکه با کاربری های فرهنگی»، «طراحی مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری» و «ایجاد سازوکارهای مشارکتی در مدیریت محور» است. این پژوهش نه تنها به حفظ میراث فرهنگی کمک می کند، بلکه با تقویت ارتباط بین گذشته و حال، زمینه ساز هویت شهری و بازآفرینی شهری خیابان تیموری خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هویت شهری ، عملکرد فضای شهری ، بازآفرینی شهری ، میراث فرهنگی ، خیابان تیموری شیراز