تحلیل تطبیقی مسئولیت کیفری در جرایم سایبری مبتنی بر فناوری بلاکچین

چکیده : ظهور فناوری بلاکچین و گسترش کاربردهای آن در حوزه هایی همچون رمزارزها، قراردادهای هوشمند، سامانه های مالی غیرمتمرکز و انتقال داده های دیجیتال، تحولات بنیادینی را در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی ایجاد کرده است. در کنار فرصت های گسترده این فناوری، ویژگی هایی مانند ناشناس بودن نسبی کاربران، غیرمتمرکز بودن شبکه، دشواری شناسایی مرتکبان و فرامرزی بودن فعالیت های مبتنی بر بلاکچین، زمینه ارتکاب اشکال جدیدی از جرایم سایبری را فراهم کرده است. این وضعیت، نظام های کیفری سنتی را با چالش های جدی در زمینه تعیین عنصر قانونی جرم، انتساب رفتار مجرمانه، شناسایی مرتکب و اعمال ضمانت اجراهای کیفری مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مسئولیت کیفری ناشی از جرایم سایبری مبتنی بر فناوری بلاکچین را در نظام حقوقی ایران و برخی نظام های حقوقی پیشرو بررسی می کند. هدف اصلی پژوهش، پاسخ به این پرسش است که آیا قواعد سنتی مسئولیت کیفری توانایی پاسخگویی به جرایم ناشی از فناوری های غیرمتمرکز را دارند یا نیازمند بازنگری تقنینی هستیم. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین چالش حقوق کیفری در مواجهه با جرایم مبتنی بر بلاکچین، نه فقدان کامل قواعد کیفری، بلکه دشواری تطبیق مفاهیم سنتی مانند مباشرت، معاونت، قصد مجرمانه و صلاحیت کیفری با ساختار غیرمتمرکز این فناوری است. بررسی تطبیقی نشان می دهد که برخی نظام های حقوقی با حرکت به سمت جرم انگاری رفتارمحور، تنظیم گری فناوری محور و توسعه مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی و ارائه دهندگان خدمات دیجیتال، تلاش کرده اند خلاهای موجود را کاهش دهند. در حقوق ایران نیز با وجود ظرفیت های موجود در قوانین جرایم رایانه ای و مقررات مرتبط، هنوز چارچوب جامع و مستقلی برای مواجهه کیفری با جرایم مبتنی بر بلاکچین وجود ندارد. در پایان، پژوهش پیشنهاد می کند قانون گذار ایرانی ضمن حفظ اصول بنیادین حقوق کیفری، به سمت تدوین مقررات اختصاصی درباره مسئولیت کیفری فعالان حوزه بلاکچین، رمزارزها و خدمات غیرمتمرکز حرکت کند.

کلیدواژه ها:

بلاکچین ، جرایم سایبری ، مسئولیت کیفری ، رمزارز ، حقوق کیفری تطبیقی ، جرایم رایانه ای.