بررسی نقش مشارکت فعال در ایجاد یادگیری مادام العمر

یادگیری مادام العمر یکی از رویکردهای اساسی در نظام های آموزشی معاصر است که بر تداوم فرایند یادگیری در تمام مراحل زندگی تاکید دارد. تحولات سریع علمی، فناوری، اجتماعی و اقتصادی موجب شده است که یادگیری دیگر محدود به دوره تحصیل رسمی نباشد و افراد برای سازگاری با شرایط متغیر زندگی، جامعه و محیط کار، به کسب دانش و مهارت های جدید در طول زندگی نیاز داشته باشند. در این میان، مشارکت فعال یادگیرنده یکی از عوامل مهم در شکل گیری نگرش و توانایی لازم برای ادامه یادگیری محسوب می شود. مشارکت فعال تنها به حضور فیزیکی یا شرکت در فعالیت های آموزشی محدود نیست، بلکه ابعادی همچون مشارکت شناختی، عاطفی، رفتاری، تعامل با دیگران، خودراهبری، پرسشگری، حل مسئله و به کارگیری آموخته ها را دربرمی گیرد. پژوهش های انجام شده نشان می دهند که تقویت خودراهبری و مشارکت یادگیرندگان می تواند با افزایش انگیزش، خودتنظیمی، کنجکاوی، پشتکار و آمادگی برای یادگیری مستمر همراه باشد (Solomonides, 2012; Lee et al., 2021). از سوی دیگر، گزارش های جدید OECD نشان می دهند که در بسیاری از کشورها مشارکت بزرگسالان در یادگیری با رکود یا کاهش مواجه است و صرف افزایش فرصت های آموزشی برای ایجاد فرهنگ یادگیری مادام العمر کافی نیست؛ بلکه باید عاملیت و توانایی افراد برای هدایت یادگیری خود نیز تقویت شود (OECD, 2025). بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مشارکت فعال در ایجاد و تقویت یادگیری مادام العمر، به بررسی مبانی نظری، اهمیت مشارکت فعال، عوامل موثر بر آن و شواهد پژوهشی موجود می پردازد. نتایج این بررسی نشان می دهد که مشارکت فعال می تواند از طریق افزایش انگیزش درونی، تقویت مهارت های خودتنظیمی، رشد تفکر انتقادی، ایجاد احساس مالکیت نسبت به فرایند یادگیری و توسعه توانایی یادگیری مستقل، زمینه مناسبی برای شکل گیری یادگیری مادام العمر فراهم کند.

کلیدواژه ها:

مشارکت فعال ، یادگیری مادام العمر ، انگیزش ، خودتنظیمی ، یادگیرنده فعال