جزیره ابوموسی به عنوان اهرم اثرگذاری راهبردی در محیط تنگه هرمز: ارزیابی تاثیر موقعیت جغرافیایی بر راهبردهای نظامی اقتصادی ایران

چکیده تنگه هرمز به دلیل نقش آن در پیوند خلیج فارس با شبکه جهانی حمل ونقل دریایی و انتقال انرژی، یکی از حساس ترین محیط های ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی جهان به شمار می رود. در این میان، جزیره ابوموسی به سبب موقعیت خود در بخش میانی خلیج فارس و ارتباط فضایی با سواحل جنوبی ایران، جزایر سه گانه و دیگر موقعیت های جزیره ای کشور، از ارزشی فراتر از وسعت و ظرفیت های داخلی خود برخوردار است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی تاثیر موقعیت جغرافیایی ابوموسی بر راهبردهای نظامی اقتصادی ایران در محیط تنگه هرمز است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه بررسی، توصیفی تحلیلی است و با رویکردی کیفی انجام شده است. داده ها به روش اسنادی و کتابخانه ای گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و در چارچوب مفاهیم ژئوپلیتیک، ژئواستراتژی، قدرت دریایی، بازدارندگی، ژئواکونومی و اهرم اثرگذاری راهبردی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که اهمیت ابوموسی بیش از آنکه از کارکرد مستقل جزیره ناشی شود، به جایگاه شبکه ای آن در آرایش ساحلی جزیره ای ایران وابسته است. این جزیره با تکمیل کمان تدافعی جنوب کشور و برخورداری از ویژگی یک پایگاه ثابت دریایی، می تواند به استمرار حضور، افزایش آگاهی موقعیتی، کاهش تمرکز جغرافیایی ظرفیت های دفاعی و تقویت اعتبار بازدارندگی ایران کمک کند. در بعد اقتصادی، ارزش ابوموسی عمدتا ماهیتی غیرمستقیم دارد و از ارتباط آن با امنیت محیط دریایی، ثبات جریان های انرژی و تجارت و توسعه پایدار داخلی جزیره ناشی می شود. همچنین، توسعه زیرساخت ها، خدمات عمومی و فعالیت های اقتصادی متناسب با ظرفیت های جزیره می تواند حضور انسانی و اداری ایران را پایدارتر سازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ابوموسی به تنهایی ابزار کنترل تنگه هرمز یا عامل مستقل قدرت چانه زنی نیست؛ بلکه در صورت هماهنگی میان راهبرد دفاعی، سیاست اقتصادی، توسعه سرزمینی و دیپلماسی منطقه ای، می تواند به یکی از اهرم های اثرگذاری راهبردی ایران تبدیل شود. ازاین رو، فرضیه پژوهش با این قید تایید می شود که اثرگذاری جزیره، نسبی، شبکه ای و وابسته به نحوه سازمان دهی سایر مولفه های قدرت ملی است.

کلیدواژه ها:

تنگه هرمز ، جزیره ابوموسی ، ژئوپلیتیک ، ژئواستراتژی ، ژئواکونومی