مسئولیت کیفری ناشی از تصمیمات سامانه های هوش مصنوعی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا

چکیده ظهور سامانه های هوش مصنوعی خودآموز و توسعه روزافزون کاربرد آن ها در حوزه های حساس اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و قضایی، یکی از مهم ترین چالش های حقوق کیفری معاصر را پدید آورده است. در حالی که قواعد سنتی مسئولیت کیفری بر مبنای اراده، آگاهی و قابلیت انتساب رفتار مجرمانه به انسان شکل گرفته اند، سامانه های هوش مصنوعی با برخورداری از درجاتی از خودمختاری تصمیم گیری، پرسش های نوینی را درباره فاعل جرم، عنصر معنوی و رابطه سببیت مطرح ساخته اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مسئولیت کیفری ناشی از تصمیمات سامانه های هوش مصنوعی را در سه نظام حقوقی ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا بررسی می کند. فرضیه اصلی پژوهش آن است که الگوی سنتی انتساب مسئولیت کیفری در مواجهه با سامانه های هوش مصنوعی پیشرفته با محدودیت های جدی مواجه شده و باید به سمت الگویی مبتنی بر «کنترل موثر و نظارت انسانی» حرکت کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی رغم پیشرفت های تقنینی در اتحادیه اروپا و توسعه مباحث نظری در آمریکا، هنوز هیچ نظام حقوقی برای هوش مصنوعی شخصیت کیفری مستقل قائل نشده و مسئولیت عمدتا متوجه اشخاص حقیقی و حقوقی دخیل در طراحی، آموزش، استقرار و بهره برداری از سامانه است. با این حال، گسترش سامانه های خودمختار موجب شکل گیری شکاف مسئولیت کیفری شده است که نیازمند بازنگری در مبانی سنتی حقوق کیفری است

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت کیفری ، انتساب جرم ، شخصیت الکترونیکی ، حقوق تطبیقی