بازتعریف آبخیزداری شهری: هم تکامل زیرساخت های آبی-سبز و تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک در مدیریت حوضه های آبخیز

شهرهای معاصر با مجموعه ای از چالش های به هم پیوسته شامل سیلاب های شهری، جزایر حرارتی، کاهش تنوع زیستی، و نابرابری های اجتماعی دست وپنجه نرم می کنند که همگی تحت تاثیر تغییرات اقلیمی و رشد سریع شهرنشینی تشدید می شوند. زیرساخت های آبی-سبز (Blue-Green Infrastructure - BGI) به عنوان راه حلی دگرگون کننده برای مدیریت آب شهری مطرح شده اند که مزایای اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی را نسبت به زیرساخت های خاکستری سنتی ارائه می دهند. با این حال، رویکردهای غالب به BGI اغلب ماهیت ایستا و بخشی دارند و از درک پویای هم تکامل زیرساخت ها با سیستم های اجتماعی-اکولوژیک که در آن تعبیه شده اند، غافل می مانند. این مقاله با بازتعریف «پیوستار شهری» به عنوان چارچوبی پویا برای درک هم تکامل BGI و تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک در مدیریت حوضه های آبخیز، این شکاف را پر می کند.چارچوب پیوستار حوضه آبخیز شهری (Urban Watershed Continuum) که ابتدا توسط Kaushal و Belt (2012) معرفی شد، پیوستاری از مسیرهای جریان هیدرولوژیکی مهندسی شده و طبیعی را در فضا و زمان شناسایی می کند. مقاله حاضر با الحاق بعد هم تکامل اجتماعی-اکولوژیک به این چارچوب، آن را گسترش می دهد و استدلال می کند که BGI نه صرفا یک مداخله فنی، بلکه عاملی در هم تکامل سیستم های اجتماعی و اکولوژیک است. ما «نظریه هم تکامل تاب آورانه» (Coevolutionary Resilience Theory) را معرفی می کنیم که بیان می دارد تاب آوری پایدار حوضه های آبخیز شهری نه از بهینه سازی ایستای BGI، بلکه از تطابق پویا و متقابل بین زیرساخت های آبی-سبز، کنشگران اجتماعی، و فرایندهای اکولوژیک در طول زمان نشئت می گیرد.این پژوهش با استفاده از رویکرد ترکیبی شامل مرور نظام مند ادبیات، تحلیل تطبیقی مطالعات موردی، و سنتز نظری انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هم تکامل BGI و تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک از طریق چهار مکانیسم کلیدی تحقق می یابد: (1) یادگیری تطبیقی از طریق حلقه های بازخورد اجتماعی-هیدرولوژیک؛ (2) هم سازی نهادی از طریق حکمرانی مشارکتی در مقیاس حوضه آبخیز؛ (3) انعطاف پذیری فضایی از طریق شبکه سازی اکولوژیک در پیوستار شهری-روستایی؛ و (4) هم افزایی کارکردی از طریق تلفیق زیرساخت های آبی، سبز و خاکستری. مقاله با ارائه چارچوب تحلیلی «هم تکامل تاب آورانه در پیوستار شهری» (Resilient Coevolution in Urban Continuum - RCUC) به عنوان کمک نظری بدیع، و ارائه رهنمودهای عملی برای برنامه ریزی یکپارچه حوضه های آبخیز، به غنی سازی ادبیات مدیریت شهری و اکولوژی منظر کمک می کند.

کلیدواژه ها:

زیرساخت آبی-سبز ، تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک ، هم تکامل ، آبخیزداری شهری ، مدیریت حوضه آبخیز