مسئولیت پذیری اجتماعی و حکمرانی شهری در کلان شهر تهران تحلیل وضعیت، شکست ها، عدالت در بحران و ارائه مدل سه بعدی CSR جنگی

زمینه و هدف: مسئولیت پذیری اجتماعی (CSR) در ادبیات مدیریت شهری، مفهومی است که فراتر از الزامات قانونی، بر تعهد سازمان ها و نهادهای عمومی به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و حفاظت از محیط زیست تاکید دارد. کلان شهر تهران با چالش های چندلایه ای از جمله آلودگی هوا، نابرابری فضایی شدید میان مناطق شمالی و جنوبی، تراکم جمعیتی بی سابقه و ضعف مشارکت مدنی مواجه است. آنچه این پژوهش را از مطالعات مشابه متمایز می کند، توجه همزمان به سه لایه است: نخست، تحلیل شکست های بزرگ مدیریت شهری؛ دوم، بررسی عدالت در توزیع خدمات حمایتی در شرایط جنگ و بحران؛ و سوم، ارائه مدلی نوین به نام «CSR جنگی» با سه بعد ایجابی، پیشگیرانه و ترمیمی. روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه شامل گزارش های شهرداری تهران، سازمان حفاظت محیط زیست، پژوهش های آکادمیک داخلی و همچنین تحلیل محتوای مصاحبه های انجام شده با مدیران سابق و کارشناسان شهری انجام شده است. برای ساخت شاخص ترکیبی CSR شهری، بر اساس متدولوژی OECD (2008)، پنج گام استاندارد طی شده است: گام اول مبانی نظری و تعریف ابعاد، گام دوم انتخاب داده و متغیرها، گام سوم تعیین وزن ابعاد و متغیرها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و روش Nicoletti، گام چهارم نرمال سازی داده ها با روش Min-Max، و گام پنجم تجمیع و محاسبه شاخص نهایی با روش میانگین وزنی خطی (WAM). یافته ها: شاخص ترکیبی مسئولیت پذیری اجتماعی تهران 42.3 از 100 برآورد شده است که نشان دهنده وضعیت «متوسط-ضعیف» است. شکاف میان مناطق شمالی و جنوبی در این شاخص کاملا معنادار است: مناطق شمالی به طور میانگین 55.2 امتیاز و مناطق جنوبی تنها 31.8 امتیاز کسب کرده اند. تحلیل فضایی توزیع خدمات حمایتی در شرایط جنگ نیز نشان می دهد که مناطق جنوبی تهران علیرغم آسیب پذیری بیشتر، از حمایت های کمتری برخوردار بوده اند. نتیجه گیری: ارتقای مسئولیت پذیری اجتماعی در تهران نیازمند گذار از «حکمرانی نمایشی» به «حکمرانی شفاف و پاسخگو» است. مدل پیشنهادی این پژوهش شامل سه بعد اصلی است: بعد ایجابی (اقدام فعال برای کاهش رنج در بحران)، بعد پیشگیرانه (کاهش آسیب پذیری برای بحران های آینده) و بعد ترمیمی (بازسازی سرمایه اجتماعی پس از بحران).

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری اجتماعی ، حکمرانی شهری ، تهران ، عدالت در بحران ، CSR جنگی