شیوه آموزش سواد رسانه ای و مقاومت سایبری در دوره ابتدایی

توسعه پرشتاب فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی، زیست بوم تربیتی معاصر را با چالش های نوظهور و چندبعدی مواجه ساخته است. دانش آموزان دوره ابتدایی به دلیل ویژگی های خاص رشدی، شناختی و عاطفی، بیش از سایر گروه های سنی در معرض آسیب های فضای مجازی قرار دارند. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب پداگوژیک علمی و کاربردی جهت آموزش سواد رسانه ای و امنیت سایبری به دانش آموزان دبستانی با تمرکز بر جامعه فرهنگی و معلمان انجام شده است. روش تحقیق این پژوهش، توصیفی-تحلیلی مبتنی بر بررسی نظام مند اسناد بالادستی، الگوهای بین المللی یونسکو و انجمن بین المللی فناوری در آموزش (ISTE) و بومی سازی آن ها بر اساس نیازهای فرهنگی جامعه ایران است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رویکردهای حفاظتی و صیانت ابزاری به تنهایی کافی نبوده و نظام آموزشی باید به سمت توانمندسازی شناختی، ارتقای مقاومت سایبری و خودکارآمدی دانش آموزان حرکت کند. بر مبنای تحول شناختی پیاژه و نظریه اجتماعی-فرهنگی ویگوتسکی، پداگوژی رسانه در دبستان باید عینی، فعال و چندسویه باشد. در این راستا، الگوی بومی تربیت رسانه ای با تمرکز بر دو ماموریت کلیدی «موقعیت شناسی و موقعیت آفرینی» و «تعالی هویت رسانه ای» پیشنهاد شده است. همچنین راهکارهای عملی برای ادغام سواد رسانه ای در دروس فارسی، هنر و علوم بدون افزودن ساعت درسی جدید تبیین گردیده و چارچوب سطح بندی شده ای برای پایه های اول تا ششم ارائه شده است. در نهایت، یافته ها بر لزوم توسعه دانش آموزش محتوای معلمان (PCK)، به کارگیری بازی وارسازی آموزشی مبتنی بر نظریه تلقیح شناختی و همسوسازی مثلث تربیت (خانه، مدرسه، رسانه) به عنوان ارکان اصلی پدافند غیرعامل فرهنگی تاکید دارند. نتایج کلی نشان می دهد مجهز ساختن مربیان به صلاحیت های مربیگری رسانه ای، پیش شرط اساسی در جهت گذار از مصرف کننده منفعل به کنشگر فعال و شهروند دیجیتال مسئولیت پذیر است.

کلیدواژه ها:

آموزش ابتدایی ، امنیت سایبری ، تربیت رسانه ای ، تفکر انتقادی ، شهروندی دیجیتال