نقش خودارزشیابی در تقویت مسئولیت پذیری تحصیلی دانش آموزان مقطع ابتدایی: رویکردی فراشناختی و کاربردی

مسئولیت پذیری تحصیلی یکی از شاخص های کلیدی توسعه رفتاری و عاطفی در مقطع ابتدایی است که پایه های یادگیری مستقل و فعال را در کودکان بنا می نهد. هدف از نگارش پژوهش حاضر، تبیین علمی نقش راهبرد خودارزشیابی به عنوان یکی از مولفه های محوری چرخه یادگیری خودتنظیم زیمرمن، در ارتقای مسئولیت پذیری تحصیلی دانش آموزان مقطع ابتدایی است. این مطالعه با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و از طریق بررسی اسنادی منابع و پژوهش های معتبر، به واکاوی مبانی نظری، سازوکارهای روان شناختی اثرگذاری و ابزارهای عملیاتی خودارزشیابی در بستر برنامه ارزشیابی کیفی-توصیفی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهند که خودارزشیابی از طریق سازوکارهایی همچون تقویت خودکارآمدی تحصیلی، ارتقای انگیزش درونی، انتقال مالکیت یادگیری به دانش آموز و گذار از مقایسه اجتماعی به مقایسه زمانی، پدیده اهمال کاری تحصیلی را به طور معناداری کاهش داده و حس تعهد رفتاری را در کودکان درونی می سازد. در این راستا، ابزارهای عملیاتی کارآمدی شامل پوشه کار، فرم های خودارزیابی ماهانه، تکنیک های بصری و آنی و مدل خودارزیابی رفتاری کلاسی هلیسون تحلیل و معرفی شدند. علیرغم اثربخشی بالای این الگو، نتایج حاکی از آن است که پیاده سازی موفق خودارزشیابی در مدارس ابتدایی ایران با چالش های ساختاری مهمی از جمله تراکم بالای کلاسی، مقاومت فرهنگی والدین و اصرار بر نمره گرایی سنتی، کمبود آموزش های حرفه ای معلمان و هجمه موسسات آزمون های تستی تجاری به دوره دبستان روبرو است. در نهایت، پژوهش حاضر به معلمان ابتدایی پیشنهاد می کند که با به کارگیری تکنیک های سکوسازی شناختی، تبیین ملاک های شفاف موفقیت (مبتنی بر مدل یادگیری مرئی) و آموزش مداوم خانواده ها، بستر را برای تقویت عاملیت و مسئولیت پذیری آگاهانه دانش آموزان هموار سازند.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی توصیفی ، خودارزشیابی ، خودتنظیمی ، دوره ابتدایی ، مسئولیت پذیری تحصیلی