هوش مصنوعی و ارزیابی بیو آئروسلها در محیط کار با اولویت استانداردهای ایران در بین 1395تا 1405 (هوش مصنوعی حسگر های زیستی ، نانوذرات هوشمند زیستی)

هوش مصنوعی (AI) به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین قرن 21، قابلیت های بی نظیری در پایش، ارزیابی و مدیریت ریسک های شغلی ارائه می دهد. بیوآئروسل ها (Bioaerosols)، ذرات معلق بیولوژیکی شامل باکتری ها، قارچ ها، ویروس ها، هاگ ها، اندوتوکسین ها و سایر اجزای میکروبی، از مهم ترین عوامل زیان آور در محیط های کاری به شمار می روند. مواجهه شغلی با این ذرات می تواند منجر به عوارض تنفسی، آلرژیک، عفونی، سمی و حتی سرطان زا شود. در ایران، با توجه به تنوع صنایع (کشاورزی، بهداشت، صنایع غذایی، بازیافت و ...) و شرایط آب و هوایی، ارزیابی دقیق بیوآئروسل ها ضروری است. این مقاله مروری بر کاربردهای هوش مصنوعی در ارزیابی بیوآئروسل ها در محیط کار طی سال های 1395 تا 1405 شمسی (2016-2026 میلادی) است، با اولویت استانداردهای ملی ایران. راهنمای ارزیابی بیوآئروسل ها در محیط کار (مرکز سلامت محیط و کار، 1395) به عنوان سند کلیدی مورد اشاره قرار گرفته که اصول نمونه برداری، دستگاه هایی مانند ایمپکتور Biostage، SAS، فیلترها و روش های کشت را توصیف می کند. این راهنما بر اساس توصیه های ACGIH و NIOSH تدوین شده و الزامات استراتژی ارزیابی، تعیین مکان، فرضیه و آنالیز داده ها را مشخص می نماید. در سطح جهانی، پیشرفت های AI شامل یادگیری ماشین (ML) برای تشخیص خودکار ذرات بیولوژیکی از طریق میکروسکوپ موبایل، پیش بینی غلظت بیوآئروسل ها با مدل های مبتنی بر داده های حسگرها، و سیستم های real-time monitoring با ادغام IoT و deep learning است. مطالعات نشان می دهد الگوریتم هایی مانند YOLO برای تشخیص تجهیزات ایمنی و مدل های پیش بینی برای کیفیت هوا قابل تعمیم به بیوآئروسل ها هستند. در ایران، پژوهش هایی در حوزه بهداشت حرفه ای بر پایش بیوآئروسل در بیمارستان ها، کارگاه های نساجی و کشاورزی تمرکز داشته اند، اما کاربرد مستقیم AI هنوز نوپا است. این مطالعه با بررسی مقالات علمی، گزارش های وزارت بهداشت ایران و منابع بین المللی، چارچوبی برای ادغام AI در سیستم های ارزیابی ملی پیشنهاد می دهد: استفاده از حسگرهای هوشمند برای جمع آوری داده های پیوسته، مدل های ML برای طبقه بندی گونه های میکروبی، و الگوریتم های پیش بینی ریسک بر اساس استانداردهای ایرانی (حدود مجاز مواجهه شغلی). مزایا شامل کاهش زمان نمونه برداری، افزایش دقت، کاهش هزینه ها و امکان پیش بینی شیوع عفونت ها (مانند کووید-19) است. محدودیت ها عبارتند از کمبود داده های آموزشی محلی، مسائل زیرساختی و نیاز به استانداردسازی. نتایج حاکی از پتانسیل بالای AI برای ارتقای بهداشت حرفه ای در ایران است. پیشنهاد می شود برنامه های پژوهشی ملی با همکاری دانشگاه ها، وزارت بهداشت و شرکت های فناوری، پلتفرم های بومی AI توسعه یابد. این رویکرد نه تنها ریسک مواجهه را کاهش می دهد بلکه ردپایی برای نسل های آینده در حوزه HSE خواهد کرد. کلمات کلیدی: هوش مصنوعی، بیوآئروسل، ارزیابی شغلی، استانداردهای ایران، بهداشت حرفه ای.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، بیوآئروسل ، راهنمای BA-9503 ، حسگرهای زیستی ، نانوذرات هوشمند ACGIH ، (HSE)